Kierunki i cele polityki zagranicznej RP

utworzone przez | Sty 13, 2022 | aktualności, Bez kategorii, Uncategorized | 0 komentarzy

Autorzy: 

dr Aleksander Olech 

Karolina Wanda Olszowska 

Natalia Matiaszczyk 

Agnieszka Homańska 

Leon Pińczak 

 

Kierunki i cele polityki zagranicznej RP 

 

Wstęp 

Kierunki współpracy zagranicznej większości państw charakteryzują się zazwyczaj dużym dynamizmem, ponieważ skupiają się na szukaniu nowych relacji. Wynika to z dość powszechnej polityki międzynarodowej, która zasadza się na tym, aby decydować się na partnerów oferujących więcej. Często przestają być ważne dotychczas utrzymywane kontakty lub zaszłości historyczne, a dominuje perspektywa korzyści ekonomicznych, politycznych czy też poprawa poziomu bezpieczeństwa. Nie jest regułą, że pewnych relacji nie da się naprawić, zwłaszcza szkód wyrządzonych podczas pierwszej i drugiej wojny światowej, ale trzeba zaznaczyć, że z perspektywy państw Europy Środkowo-Wschodniej ma to duże znaczenie w procesie wybierania sojuszników.  

Relacje międzynarodowe Polski mają od kilkudziesięciu lat dość standardowy charakter i koncentrują się raczej na współpracy regionalnej. Wynika to przede wszystkim z sytuacji politycznej oraz bezpieczeństwa, która determinuje uczestnictwo w takich formatach jak Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego lub Unia Europejska. Ponadto Warszawa decyduje się albo na zacieśnianie więzi z supermocarstwami, jak np. ze Stanami Zjednoczonymi, albo wzmacnianie swojej pozycji w mniejszych wspólnotach, takich jak Grupa Wyszehradzka, Bukaresztańska Dziewiątka czy Partnerstwo Wschodnie. Wynika to przede wszystkim z dość trudnego położenia geograficznego, pomiędzy Niemcami i Rosją. Nawet jeśli w kwestiach gospodarki kooperacja na linii Warszawa – Berlin jest owocna, to zaraz pojawiają się choćby wyzwania natury energetycznej. W relacji z Federacją Rosyjską próżno szukać dialogu, a wojskowe zaangażowanie Moskwy na Białorusi i Ukrainie stawia na przeciwległym biegunie wszystkie państwa NATO. W związku z tym rodzi się potrzeba zacieśniania więzi na różnych polach, z tymi partnerami, którzy są gotowi odbudować lub położyć nowe fundamenty pod dwustronne relacje.  

Poniższe opracowanie traktuje o kierunkach polityki zagranicznej względem państw, które początkowo ni wydają się pierwszym wyborem do współpracy międzynarodowej, ale mogą stać się kluczowymi partnerami w nadchodzących latach. Logiczne jest, że Polska kooperuje z sąsiadami i jest aktywnym członkiem Unii Europejskiej oraz NATO, a przez to część transnarodowych relacji przenosi na grunt bilateralny. W związku z powyższym autorzy zdecydowali, że należy wskazać na kilka państw, które mogą być ważnymi kooperantami, oprócz tych, z którymi działano dotychczas. Wyróżniono Francję, Koreę Południową, Ukrainę i Turcję. Z uwagi na współpracę zacieśnianą w ostatnich latach oraz potencjał do osiągania kolejnych porozumień w przyszłości, są to kierunki w polityce zagranicznej, które polscy decydenci powinni rozważyć. 

Dość unikalne położenie tych czterech państw: Europa Zachodnia (Francja), Europa Wschodnia (Ukraina), Azja Zachodnia (Turcja) i Azja Wschodnia (Korea Południowa) pozwala na realizację polityki o charakterze globalnym1. Poszczególne dwustronne relacje, przy mądrym wykorzystaniu ich potencjału, pozwolą także na zwiększenie zarówno wiedzy, jak i obecności Polski w regionach, gdzie dotychczas nie była obecna, tj. w Afryce Północnej, Indo-Pacfiku i Azji Mniejszej. Oprócz tego posiadanie sojuszników w kilku regionach świata jest kluczowe z uwagi na transnarodowy charakter wyzwań gospodarczych, społecznych, politycznych i bezpieczeństwa.  

Rzeczpospolita Polska ma narzędzia i zdolności do wielonarodowej współpracy, jednakże fundamentalne jest budowanie dwustronnych relacji. Dlatego także ważne jest określenie wspólnych celów, które będzie można realizować niezależnie od działań w dotychczasowych międzynarodowych formatach czy pomniejszych sojuszach. Francja2, Korea Południowa3, Ukraina4 i Turcja5 chcą współpracować z Polską. Obecnie jest najlepszy czas, aby polska polityka zagraniczna skierowała się w stronę tych państw, które się na nią otwierają. 

 

Francja 

Polska i Francja nawiązały stosunki dyplomatyczne w 1919 r. W okresie międzywojennym państwa te były ,,naturalnymi i bliskimi sojusznikami, czego przejawem było m.in. utworzenie we Francji w 1917 r. tzw. Błękitnej Armii pod dowództwem gen. Józefa Hallera, jak i wsparcie francuskiej misji wojskowej w szkoleniu i wyposażeniu sił zbrojnych II Rzeczypospolitej od 1919 r. Znalazło to potwierdzenie w podpisanej w lutym 1921 r. w Paryżu deklaracji o przyjaźni i układzie politycznym wraz z protokołem wojskowym, zgodnie z którym państwa zobowiązywały się do udzielenia pomocy w razie napaści Niemiec na jedną ze stron”6. Stosunki dyplomatyczne zostały utrzymane do 1940 r. W 1944 r., je reaktywowano, najpierw na szczeblu przedstawicieli politycznych, delegatów, a od 1945 r. – ambasadorów. W okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej były one szczególnie intensywne, biorąc pod uwagę przynależność Francji do bloku zachodniego. Od momentu transformacji ustrojowej Rzeczpospolita prowadzi ożywioną współpracę z Paryżem m.in. w kwestiach wymiany handlowej czy bezpieczeństwa, czego wyrazem było podpisanie 9.04.1991 r. traktatu o przyjaźni i solidarności. 

Rozkrok między UE a NATO     

Współpracę militarną Polski i Francji należy rozpatrywać w głównej mierze w sposobie ukierunkowania polityki bezpieczeństwa tych krajów. Polska już w latach 90. XX wieku zdecydowała się postawić na UE oraz NATO, jednak z biegiem czasu położyła nacisk na stronę atlantycką. Zarówno kwestia tarczy antyrakietowej, jak i obecności amerykańskich żołnierzy w Polsce wskazuje, iż NATO postrzegane jest jako gwarancja bezpieczeństwa Polski na arenie międzynarodowej. Dla Francji jednakże NATO nie stanowi tak istotnego punktu, a prezydent Emmanuel Macron stwierdził w 2019 r., iż ciało to cierpi na ,,śmierć mózgową”7, przestrzegając tym samym Europę przed nadmiernym zaufaniem wobec tej organizacji. Armia francuska jako siódma siła militarna na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 47,7 mld dolarów, stanowi o potencjale wojskowym tego kraju8. Być może dlatego Francja widzi realną szansę budowy wspólnej europejskiej strategii9. Pomimo iż były polski minister spraw zagranicznych oraz obrony narodowej, a obecny europoseł, Radosław Sikorski, apeluje o utworzenie legionów europejskich, co koresponduje z wizją Josepa Borrella, wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, o europejskich siłach szybkiego reagowania, UE po dziś nie ma formacji wojskowej, która mogłaby zaangażować się w obronę państw oraz stabilizację sytuacji na kontynencie. 

Chociaż europejska strategia obronna opiera się na dwóch filarach, jakie stanowią UE i NATO, Francja zdaje się dążyć do usamodzielnienia działań europejskich i tym samym – zmniejszenia wagi zaangażowania amerykańskiego. Jak można przeczytać w raporcie informacyjnym francuskiego Senatu, ,,obronność europejska bez najmniejszej wątpliwości powstaje nie w formie wielkiego, ustrukturyzowanego projektu, a tym bardziej nie w postaci »europejskiej armii«, ale poprzez stopniowe, sumujące się, zróżnicowane działania”10. Zdaniem Francji potrzebna jest rewizja traktatów oraz zacieśnienie współpracy na kontynencie, a także przygotowanie europejskiej białej księgi obronności oraz dialog z Niemcami i Wielką Brytanią, która po opuszczeniu struktur unijnych wciąż jest ,,ważnym partnerem w europejskiej obronności”11. 

Co więcej, polsko-francuskie relacje militarne są obecnie chłodne ze względu na niezrealizowany kontrakt z 2016 r. dotyczący zakupu francuskich śmigłowców. Współpraca widoczna jest w ramach wzmocnionej Wysuniętej Obecności (enhanced Forward Presence – eFP) ustanowionej na szczycie NATO w Warszawie w 2016 r. Żołnierze obu państw obecni są na Litwie i w Estonii, angażując się tym samym na wschodniej flance NATO. Ponadto uczestniczą w misjach nadzoru przestrzeni powietrznej w regionie bałtyckim, prowadzą operację nadzoru morskiego na morzach Bałtyckim i Czarnym. Polska wspiera również francuskie zaangażowanie w Afryce Zachodniej – w latach 2013-2014 polski kontyngent wojskowy stacjonował w Mali podczas misji stabilizacyjnej Serval, wcześniej obecny był w Czadzie. Aktualnie Polska angażuje się (dość symbolicznie) w działania francuskie w Republice Środkowej Afryki.  

Po wizycie E. Macrona w Polsce w 2020 r. podpisano polsko-francuskie partnerstwo strategiczne, odnawiając zobowiązania z 2008 r. Położono nacisk na dialog między państwami, wzmacnianie bezpieczeństwa narodowego oraz współpracę na arenie europejskiej. W miarę możliwości, co najmniej raz do roku, mają spotykać się wysocy rangą urzędnicy ministerstw spraw zagranicznych. Podczas rozmowy głów państw pojawiły się zagadnienia cyberbezpieczeństwa oraz walki z terroryzmem, które stanowią istotne kwestie dla strony francuskiej.  

Niezwykle ważna jest także współpraca w ramach Trójkąta Weimarskiego, który daje przestrzeń do wspólnej rozmowy Polski, Francji i Niemiec. Jednakże od kilku lat format ten traci swoje możliwości, może nawet być postrzegany jako platforma do załatwiania spraw niemiecko-francuskich. Ostatni raz głowy państw Trójkąta spotkały się w 2013 r. Współpraca ta w momencie jej zawiązania (1991 r.) dla wszystkich trzech członków była bardzo ważna. Obecnie drogi tych państw się rozchodzą – nie dziwi więc fakt, że po spotkaniu z okazji 30. rocznicy rozpoczęcia współpracy, które odbyło się w Polsce w 2021 r., głosy na temat przyszłości wspólnoty były podzielone. Francja widziała szczyt jako zwieńczenie działalności, strona polska natomiast mówiła o nowym otwarciu. Jednym z możliwych elementów kooperacji mógłby być projekt europejskich czołgów, który omawiany był na wizycie E. Macrona w Polsce. Main Ground Combat System (MGCS) – europejski czołg przyszłości, rozwijany przez Niemcy (jako lidera) i Francję, miałby być wsparciem dla europejskich zdolności obronnych, a także możliwością rozwoju armii europejskiej12. Jest on jednak w bardzo wstępnej fazie realizacji, a efekty prac widoczne będą najprawdopodobniej w następnej dekadzie. Ponadto oba kraje zdecydowały, że na obecnym etapie chcą działać jedynie w swoim gronie13. 

Polska od 2016 r. aktywnie zaangażowana jest w rozwój Inicjatywy Trójmorza, którego jednym z pomysłodawców jest prezydent Andrzej Duda. W skład Inicjatywy wchodzi 12 krajów Europy Środkowo-Wschodnie mających wspólne doświadczenia oraz problemy, zarówno historyczne, ekonomiczne, jak i geopolityczne, co w znacznym stopniu wpływa na współpracę tych państw. W dyskursie francuskim niewiele mówi się o Trójmorzu, być może ze względu na fakt, iż region ten nie jawi się Francji jako ważny obszar dla polityki zagranicznej.  

Francja ma świadomość, jakim zagrożeniem jest Rosja i w tym należy także upatrywać Paryża jako sojusznika. Za przykład może posłużyć sytuacja w Afryce Zachodniej. Prowadzona na terenie Sahelu misja stabilizacyjna przestała być efektywna i gdy w połowie 2021 r. E. Macron podjął decyzję o zmniejszeniu kontyngentu o połowę (z 5100 żołnierzy) i reformę misji Barkhane, a także położenie większego nacisku na międzynarodową Task Force Takuba (TF Takuba), pojawiła się informacja o potencjalnym rozpoczęciu działań na terytorium Sahelu przez Grupę Wagnera. Jesienią 2021 r. na wniosek Pałacu Elizejskiego szefowie MSZ państw unijnej dwudziestki siódemki zgodzili się na sporządzenie listy sankcji przeciwko rosyjskim podmiotom, gdyby do owego zaangażowania rzeczywiście doszło. Biorąc pod uwagę niestabilną sytuację na Ukrainie, Francja obawia się też, że pomoc NATO dla Ukrainy wzmocni agresję Rosji. E. Macron w połowie listopada 2021 r. rozmawiał z Władimirem Putinem. Wówczas w imieniu kraju wyraził wolę zachowania integralności terytorialnej Ukrainy, jednakże nie wskazał sposobu, w jaki społeczność międzynarodowa mogłaby rozpocząć swoje działania. 

 

Współpraca ekonomiczna i kulturalna 

Stosunki gospodarcze między Warszawą a Paryżem można określić jako dobre. Podpisany wspomniany wyżej czteroletni program współpracy strategicznej skupia się także na wymianie handlowej i kwestiach przemysłu oraz infrastruktury. Ponadto podpisany jest szereg dwustronnych umów gospodarczych. W 2020 r. Francja plasowała się na czwartym miejscu (ok. 6 proc.) wśród naszych najważniejszych rynków eksportowych, a produkty sprowadzane z Francji stanowiły ok. 4 proc. całego importu do Polski14. Do końca 2019 r. Francja zainwestowała w Polsce 18,469 mld euro (wobec 18,121 mld euro w 2018 r. i 17,9 mld euro w 2017 r.). Stan należności z tytułu polskich bezpośrednich inwestycji we Francji wyniósł na koniec 2019 r. 44,3 mln euro15. Na te wartości nie wpłynęła znacznie sytuacja pandemiczna, która spowodowała spowolnienie, a nawet wstrzymanie aktywności na wielu rynkach. Co ważne, od momentu przystąpienia do UE w 2004 r. polski eksport do Francji wzrósł o niemal 350 proc. Biorąc pod uwagę obecność francuskiego kapitału na polskim rynku, to w 2017 r. w Polsce działały 1092 firmy francuskie. Oznaczało to, że Paryż był wówczas 3. największym inwestorem zagranicznym dla Warszawy16. Dziś jest ich około 1300, a w sumie zatrudniają ok. 180 tys. pracowników. Główne sektory ich działalności to: handel i dystrybucja (Auchan, Carrefour, Leroy Merlin, Intermarché), produkcja przemysłowa (PSA, L’Oréal, Total), budownictwo (Bouygues, VINCI Construction, Lafarge), usługi finansowe i ubezpieczeniowe (BGŻ BNP Paribas, Crédit Agricole, Société Générale), hotelarstwo i gastronomia (Accor, Sodexo Group), sektor spożywczy (Bonduelle, Danone, Delifrance), telekomunikacja (Orange), media (Canal Plus, Vivendi Universal). Z kolei polskie inwestycje to przede wszystkim budownictwo (Fakro, Oknoplast), przemysł (Can-Pack, Suempol, Sanok-Rubber), branża IT (Comarch, MakoLab), transport (Wielton, Solaris Bus&Coach) oraz produkcja AGD (Amica Wronki)17.  

Co więcej, wiele polskich województw, miast i gmin nawiązało współpracę ze swymi odpowiednikami we Francji. Działalność na poziomie lokalnym wpływa pozytywnie na politykę regionalną. Współpraca obejmuje przedsięwzięcia gospodarcze, kulturalne i naukowe.  

Warszawa i Paryż pozostają w bliskich relacjach kulturowych już od XIX w., kiedy to Francja stała się celem polskiej emigracji. Te powiązania zauważalne są na wielu płaszczyznach, a kontakty pielęgnowane do dziś pomimo pojawiających się różnic. Przede wszystkim należy wskazać na podpisaną 22 listopada 2004 r. umowę o współpracy w dziedzinie kultury i edukacji, a także na Program Współpracy w ramach Polsko-Francuskiego Partnerstwa Strategicznego na lata 2014-18. Ważnym elementem jest również działalność takich instytucji jak Instytut Polski czy Instytut Francuski (fr. Institut Français), zajmujących się nie tylko promowaniem kultury i języka państwa, lecz także stanowiących istotny element soft power w stosunkach międzynarodowych. 

 

Co nas łączy, a co dzieli 

Jednakże pomimo tak wielowektorowej współpracy stosunki polsko-francuskie uległy znacznemu pogorszeniu po 2016 r. i niezrealizowanym kontrakcie militarnym. Co więcej, politycznie elity tych dwóch państw nie idą tym samym torem, przede wszystkim jeśli chodzi o współpracę w UE. Politycznie oraz ideologicznie drogi Warszawy i Paryża rozchodzą się i to już od czasów poprzedniego prezydenta, François Hollanda. Z pewnością poparcie dla Polski w sprawie Ukrainy wyrażał szansę na solidarność ze strony francuskiej, ale nawet wówczas E. Macron powtórzył obawy dotyczące praworządności i ,,wezwał polski rząd do znalezienia rozwiązania, które uchroniłoby podstawowe wartości Unii Europejskiej”18. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z października 2021 r., który ogłosił, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest uprawniony do „zawieszenia” Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego ani do stosowania jakichkolwiek innych środków tymczasowych w sprawach sądownictwa19, część europejskich stolic, w tym Paryż, poparła stanowisko Komisji Europejskiej, wskazując, jak istotna jest nie tylko niezależność legislatywy w państwie demokratycznym, lecz także przestrzeganie unijnych wartości i uznanie wspólnych instytucji –m.in. Komisji Europejskiej i Trybunału Sprawiedliwości. E. Macron twierdzi, że nie zamierza udzielać lekcji Polsce, jednakże często podkreśla to, co zapisane zostało w punkcie 3 art. 4 Traktatu o Unii Europejskiej – lojalną współpracę, wzajemne wsparcie w wykonywaniu zadań wynikających z traktatów oraz wyznawanie wspólnych wartości.  

Płaszczyzną, na której Warszawa i Paryż mówią jednym głosem, jest atom. Biorąc pod uwagę globalny problem klimatyczny oraz unijną agendę osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., Polska musi szukać możliwości dywersyfikacji źródeł energii. Ze względu na geograficzne położenie oraz ukształtowanie terenu, odnawialne źródła energii (OZE) nigdy nie staną się najważniejszym elementem polskiej polityki energetycznej. Rezygnacja ad hoc z węgla jest również w naszych realiach niemożliwa. Jednakże elektrownie jądrowe mogą – i powinny – stanowić istotny punkt w tej dyskusji. Polska, inaczej niż Niemcy, jest gotowa zainwestować w atom. 2020 r. przyniósł nowelizację Polskiego Programu Energetyki Jądrowej (PPEJ). Co za tym idzie, założono budowę sześciu wodnych ciśnieniowych reaktorów jądrowych (PWR) o mocy 6–9 tys. MW. Pierwszy rozpocznie pracę w 2033 r., reszta – do 2040 r.20 Francja, która swoją energetykę w ok. 70 proc. opiera na atomie, popiera kierunek obrany przez Polskę. W 2021 r. ze strony Paryża pojawiła się niewiążąca oferta na kontrakt obejmujący ,,realizację prac inżynieryjnych, zaopatrzeniowych i budowę (EPC – Engineering, Procurement, Construction) od czterech do sześciu reaktorów EPR (European Pressurized Reactor) o łącznej mocy zainstalowanej od 6,6 do 9,9 GWe”21. Poza EDF (Électricité de France) miejscem na polskim rynku zainteresowani są: amerykański Westinghouse i koreański KHNP.  

 

Afryka i region Azji i Pacyfiku 

Reorientacja polskiej polityki zagranicznej może wymagać intensyfikacji kontaktów z Paryżem. Pod koniec grudnia 2021 r. szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej, Jakub Kumoch, poinformował, iż w 2022 r. czeka nas ,,nowe otwarcie w Afryce Subsaharyjskiej, Ameryce Południowej oraz rozbudowywanie obecności w regionie Indo-Pacyfiku”22. Pojawiły się również słowa o świadomości roli, jaką globalnie odgrywa Polska, będąca jednym z największych państw europejskich. Silna pozycja A. Dudy na świecie wynika z prezydenckiego charakteru większości partnerskich państw. 2022 ma być rokiem pełnym wizyt – zarówno polskiego prezydenta, jak i zagranicznych przywódców państw. Wiosną planowany jest przyjazd do Polski prezydenta Brazylii, Jaira Bolsonaro, a Ameryka Południowa to kierunek jesiennego wyjazdu A. Dudy. Wizyta w Afryce ma się natomiast rozpocząć od Senegalu. Takie skierowanie polityki zagranicznej wskazuje nie tylko na USA czy państw Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), lecz także na Francję, która ma wpływy w swoich byłych koloniach afrykańskich oraz terytoria zamorskie w rejonie Azji i Pacyfiku. Afryka Subsaharyjska nie jest dla Paryża tak ważna jak Afryka Zachodnia, której istota wynika przede wszystkim z prowadzonej od 2013 r. misji stabilizacyjnej w Mali. Obecnie obejmuje ona teren państw z grupy pięciu na rzecz Sahelu (G5S). Jednakże zarówno bazy militarne Republiki Francuskiej, jak i żywo utrzymywane kontakty z całym kontynentem sprawiają, że Francja to ważny partner dla Afryki.  

W regionie Azji i Pacyfiku Francja obecna jest militarnie oraz politycznie, m.in. poprzez Nową Kaledonię, która jest zamorskim departamentem republiki. Chociaż po zawiązaniu partnerstwa AUKUS (porozumienie między Australią, Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi w zakresie wymiany technologii obronnych, obejmujące m.in. współpracę przy tworzeniu australijskiej floty okrętów podwodnych z napędem jądrowym) oraz zintensyfikowanej działalności Pięciu Oczu jej wpływy zostały ograniczone, to na pewno pozostaje liczącym się graczem. Francja świadoma jest, iż region ten pozostaje terenem geopolitycznej gry o wpływy najbardziej liczących się mocarstw23. Ponadto stanowi on również ważny element gospodarczy, co powinno być istotne w polskiej polityce zagranicznej. W ciągu dwóch ostatnich dekad Indo-Pacyfik stał się nową globalną siłą napędową. Region ten, z sześcioma członkami grupy G20, generuje obecnie prawie 40 proc. światowego bogactwa. Według prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego państwa tego obszaru do 2040 r. mogą stanowić o ponad 50 proc. światowego PKB24. Przez wzgląd na te wskaźniki można stwierdzić, iż plany skierowania w tamtą stronę polskiej polityki, a także zintensyfikowanie współpracy z państwami regionu oraz krajami rozwijającymi się jest strategicznym ruchem pozwalającym na umocnienie pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Jest to również szansa na włączenie się Polski w działania UE prowadzone w tym regionie. Z inicjatywy Francji oraz Niemiec i Holandii w 2020 r. rozpoczęły się unijne dyskusje dotyczące strategii UE wobec Indo-Pacyfiku. W kwietniu 2021 r. przyjęto formalnie konkluzje, w których Rada zwraca się do Komisji Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela o dalsze rozwijanie działań w tym kierunku i skupienine się między innymi na współpracy ekonomicznej czy kwestiach ochrony środowiska25. 

 

Wnioski i rekomendacje 

Powyżej przedstawione rozważania akcentują wieloletnią współpracę Warszawy i Paryża, która pomimo tymczasowych sporów czy rozmijania się w pewnych kwestiach dotyczących prowadzenia polityki, jest niezwykle istotna, szczególnie dla strony polskiej. Wzmacnianie swojej pozycji poprzez otwarcie się na arenę globalną oraz umiejętne balansowanie między NATO oraz UE pozwoli Polsce na stworzenie lepszego dialogu z Francją, która pozostaje dla nas partnerem dużej wagi. Być może warto rozważyć współpracę w powołanej przez E. Macrona Intelligence College of Europe (ICE) czy budowanie dodatkowych elementów bezpieczeństwa – nie szukania alternatywy dla NATO – w ramach polityki unijnej. Jednym z postulatów polskiego przewodnictwa w Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) powinno stać się zapewnienie bezpieczeństwa państwom wschodniej flanki NATO i należącym do Inicjatywy Trójmorza, ponieważ jest to kluczowe dla utrzymania bezpieczeństwa na całym kontynencie. Dzięki efektywnej współpracy z Zachodem – w tym z Francją – Polska może budować swoją pozycję, jednocześnie dbając o inne państwa Europy Środkowo-Wschodniej, dla których powinniśmy być przykładem oraz inspiracją.  

Ponadto nie należy rezygnować z działań w ramach wspomnianej Inicjatywy Trójmorza. Taka forma aktywności z pewnością wpływa na zacieśnienie stosunków państw regionu, jednak nie powinna kierować się w stronę tworzenia alternatywy dla UE. Co więcej, istotne jest utrzymanie dialogu z Zachodem, co jest możliwe m.in. dzięki reaktywacji Trójkąta Weimarskiego. Ożywienie takie może nastąpić wraz z nowymi rządami w Niemczech, gdzie koalicja socjaldemokratów, liberałów i zielonych chce postawić na federacyjną kartę unijnej przyszłości, co pozwoli na wzmocnienie relacji z Paryżem. Pozostaje jednak otwarta kwestia tego, czy Polska będzie chciała tą drogą podążać. Biorąc pod uwagę prounijną i profederacyjną politykę Berlina, jeśli Polska utrzyma dotychczasowy kierunek działań, możliwe jest oddalenie się od Paryża, a tym samym uniemożliwienie funkcjonowania Trójkąta Weimarskiego i zwrot w kierunku przeciwnym niż partnerzy zachodnioeuropejscy. Co więcej, rok 2022 to prezydencja francuska w Radzie Unii Europejskiej, wybory prezydenckie we Francji oraz polskie przewodnictwo w OBWE. Warto zauważyć, że E. Macron nie zdecydował się o przełożeniu prezydencji w RUE, co odczytać można jako chęć zwieńczenia pierwszej kadencji w Pałacu Elizejskim. Polskim elitom bliżej jest jednak do kontrkandydatki E. Macrona w kwietniowych wyborach, eurosceptycznej i prawicowej Marine Le Pen, która odwiedziła Polskę pod koniec 2021 r. na zorganizowanym w polskiej stolicy Warsaw Summit, czyli spotkaniu liderów europejskich partii konserwatywnych i prawicowych. Zwycięstwo M. Le Pen z pewnością wpłynęłoby pozytywnie na kontakty z Europą Środkowo-Wschodnią, m.in. z krajami Grupy Wyszehradzkiej (V4). Walczący o reelekcję E. Macron jest świadom silnej pozycji swojej rywalki w tym regionie, na co wskazywać może jego obecność na grudniowym szczycie V4 w Budapeszcie, podczas którego poruszane były m.in., kwestie migracji, ochrony granic unijnych, ale także rządów prawa czy promowania demokratycznych wartości. Polskie przewodnictwo w OBWE skupione będzie na rozwiązaniu konfliktu na Ukrainie oraz w Górskim Karabachu. Ta pierwsza kwestia może połączyć Paryż i Warszawę. Filary, na których Polska chce zbudować swoją działalność, tj. polityczno-wojskowy, środowiskowo-gospodarczy oraz ludzki, stanowią potencjał dla znalezienia dialogu między UE a OBWE. Wspomniany Trójkąt Weimarski także powinien być wykorzystany w tworzeniu wspólnej koncepcji bezpieczeństwa. Nie zapominajmy jednak o francuskiej Europejskiej Inicjatywie Interwencyjnej, niemieckiej Koncepcji Państw Ramowych w NATO czy o Bukaresztańskiej Dziewiątce (która obejmuje państwa wschodniej flanki NATO, tak istotne dla bezpieczeństwa europejskiego), a także formacie normandzkim. 

Wymiana handlowa między państwami rośnie z roku na rok. Warto zatem utrzymać ten trend, Francuzi są zainteresowani inwestowaniem w Polskę. Nie bez znaczenia jest też wysoka pozycja obu krajów w wymianie z Niemcami. Wartości wzajemnych obrotów Warszawa–Berlin oraz Berlin–Paryż bardzo zbliżyły się do siebie pod koniec 2021 r. Trzeba pamiętać o tych zależnościach, ponieważ oznacza to silną pozycję Polski wśród aktorów unijnych.  

Możliwości budowy wspólnego działania należy także upatrywać w energii jądrowej. Ponieważ zarówno Polska, jak i Francja entuzjastycznie podchodzą do atomu, współpraca w tej dziedzinie mogłaby wpłynąć pozytywnie nie tylko na budowanie silniejszej relacji ekonomicznej, lecz także byłaby szansą na poprawę stosunków dyplomatycznych oraz wspólne działanie dla klimatu. Francuska inwestycja byłaby korzystną opcją dla obu stron.  

 

Korea Południowa 

 

Rzeczpospolita Polska nawiązała oficjalne stosunki dyplomatyczne z Republiką Korei (Koreą Południową) 1 listopada 1989 r. Niemal od początku zaczęto intensywnie rozwijać relacje – nie tylko gospodarcze i polityczne, ale też naukowe czy kulturalne. W 1993 r. podpisano umowę o współpracy naukowo-technicznej26. W latach 90. XX wieku Polska zaangażowała się w działalność KEDO – Organizacji Rozwoju Energetycznego Półwyspu Koreańskiego. Powstała ona w wyniku amerykańsko-północnokoreańskiego Porozumienia Ramowego z 1994 r. Korea Północna zobowiązała się zamrozić swoje instalacje jądrowe, a w zamian za to USA stworzyły KEDO w celu sfinansowania dostaw do Korei Północnej dwóch reaktorów atomowych. Polska oficjalnie dołączyła do organizacji w 1997 r.27  

W 2002 r. z wizytą roboczą do Korei Południowej udał się prezydent Aleksander Kwaśniewski. Dwa lata później z rewizytą do Polski przybył prezydent Roh Moo-hyun. Pod koniec 2008 r. Koreę Południową odwiedził prezydent Lech Kaczyński. Kolejna wizyta południowokoreańskiej głowy państwa odbyła się w 2009 r. – Lee Myung-bak spotkał się wtedy z premierem Donaldem Tuskiem. Podczas wizyty prezydenta Bronisława Komorowskiego w Korei Południowej w październiku 2013 r. zadecydowano o podniesieniu poziomu relacji polsko-południowokoreańskich do strategicznego partnerstwa28. W 2018 r. prezydent A. Duda udał się z wizytą do Korei Południowej i jak dotąd w relacjach polsko-południowokoreańskich była to ostatnia wizyta głowy państwa.  

 

Współpraca polsko-południowokoreańska 

Relacje pomiędzy Polską a Koreą Południową rozwijają się także na multilateralnym forum. Przykładem jest współpraca z Seulem w ramach Grupy Wyszehradzkiej. Pierwszy szczyt odbył się w 2015 r. Spotkania odbywają się w formacie szczytów szefów rządów, ministrów lub wiceministrów spraw zagranicznych, jak również ministrów odpowiedzialnych za inne obszary29. Podczas szczytu w listopadzie 2021 r. przedstawiciele tych pięciu państw za główne cele uznali m.in. wzmocnienie dialogu i współpracy w kwestiach globalnych, w tym zielonej transformacji, współpracy w zakresie rozwoju, transformacji cyfrowej i cyberbezpieczeństwa30. Prawie 30 proc. południowokoreańskiego eksportu do Unii Europejskiej trafiło do państw Grupy Wyszehradzkiej. Ponad 600 południowokoreańskich firm prowadzi inwestycje na terenie Polski, Czech, Słowacji i Węgier. 

Niemal od początku nawiązania relacji południowokoreańskie przedsiębiorstwa, w tym m.in. LG, Hyundai, Samsung, SK Group czy Heesung Electronics, inwestują w Polsce. Pierwszą firmą pochodzącą z Korei Południowej, która zainwestowała w Polsce, było Daewoo Motors. Stało się to w 1993 r.31 Według danych NBP Korea Południowa jest największym azjatyckim inwestorem w Polsce. W 2019 r. odnotowano napływ kapitału z Korei Południowej do Polski w wysokości 990,2 mln dolarów. Stan zobowiązań z tytułu koreańskich BIZ (bezpośrednich inwestycji zagranicznych) w Polsce na koniec 2019 r. wyniósł niemal 2,2 mld dolarów32. 

Od 2016 r. można zauważyć znaczący wzrost polsko-południowokoreańskiej wymiany handlowej. Według danych Korea International Trade Association w 2020 r. obroty handlowe Polski i Korei Południowej wyniosły łącznie ponad 6,47 mld dolarów, co oznacza, że Polska była 19. największym partnerem handlowym Korei Południowej na świecie oraz 2. największym spośród państw członkowskich UE (po Niemczech)33. Można zauważyć znaczącą dysproporcję poziomami polskiego importu i eksportu. Jednakże jednym z głównych tego powodów jest działalność południowokoreańskich firm, które importują z Korei komponenty do produkcji w Polsce34. 

Koreańczycy są zainteresowani budową Centralnego Portu Komunikacyjnego. W lutym 2021 r. zarządzającymi największym południowokoreańskim lotniskiem – Incheon – zostali doradcą strategicznym CPK, zaś w grudniu tego samego roku ogłoszono, że mają objąć mniejszościowy pakiet udziałów we wspólnym przedsięwzięciu w formule joint venture35. Korea Południowa pozostaje także w grze o polski atom. Państwowa spółka Korea Hydro & Nuclear Power zamierza przedstawić ofertę do końca pierwszego kwartału 2022 r. KHNP planuje również zaangażować polskie firmy. Jak dotąd spółka zidentyfikowała ponad 70 polskich podmiotów z branży produkcji maszyn, inżynieryjnej, budowlanej oraz energetycznej jako potencjalnych partnerów przy budowie i eksploatacji elektrowni jądrowej36.  

W kontekście relacji polsko-południowokoreańskich należy także wspomnieć współpracę obronną obu państw. W 2013 r. Polska i Korea Południowa podpisały umowę o współpracy w zakresie obronności, a w kolejnym roku umowę na dostawę podwozi K9 Thunder do samobieżnych haubic AHS Krab. Od 2015 do 2022 r. trwa produkcja 24 sztuk w Korei Południowej, a na licencji w Polsce – 96 tych elementów37. W 2020 r. rozpoczęły się rozmowy z Hyundai Rotem dotyczące podpisania umowy o współpracy w zakresie zaprojektowania i produkcji 800 czołgów K2 Black Panther38. Również w 2020 r. Polska i Korea Południowa podpisały umowę o współpracy w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, a rok wcześniej zainicjowano konsultacje dotyczące tego obszaru (.in.. wzmocnienia wzajemnej wymiany informacji o zagrożeniach w cyberprzestrzeni). We wrześniu 2021 r. doszło do podpisania memorandum o polsko-koreańskiej współpracy badawczo-rozwojowej w obszarze uzbrojenia39.  

 

Wnioski i rekomendacje 

Korea Południowa jest traktowana przez Polskę jako jeden z najważniejszych partnerów w regionie Azji i Pacyfiku. Podobnie Polskę w regionie Europy postrzegają władze w Seulu. Celem Polski jest zwiększenie eksportu do Korei oraz dalsze przyciąganie licznych i zdywersyfikowanych koreańskich inwestycji. W pierwszym przypadku z roku na rok polski eksport jest coraz większy i pomaga w tym zarówno aktywność samej Polski, jak i umowa o strefie wolnego handlu pomiędzy Unią Europejską a Koreą Południową40. Koreańczycy dostrzegają potencjał w polskim rynku i chętnie na nim inwestują. Jeśli spojrzeć na plany modernizacji polskich sił zbrojnych (w tym Plan Modernizacji Technicznej na lata 2021-2035), jak również rozwój sieci 5G, zacieśnianie relacji z Koreą Południową w dziedzinie obronności wydaje się bardzo dobrym rozwiązaniem, gdyż Koreańczycy poza innowacyjnymi rozwiązaniami otwarci są również na przekazywanie know-how i przyszłą współpracę z polskimi zakładami. Co więcej, poza potencjalną współpracą w zakresie energetyki jądrowej, która niewątpliwie pozytywnie zacieśniłaby polsko-południowokoreańskie więzi, istnieją także duże możliwości kooperacji na polu energetyki odnawialnej oraz LNG. Koreańczycy mają ambitne plany rozwoju energetyki wiatrowej – do 2029 r. planują wybudować największą na świecie farmę wiatraków morskich o łącznej mocy 8,2 GW41. Korea Południowa jest również jednym z największych importerów ciekłego gazu ziemnego (LNG) na świecie, stąd też jej doświadczenie może przydać się w przyszłości w przypadku rozbudowy polskiego gazoportu w Świnoujściu lub budowy nowych.  

 

Ukraina 

Ukraina jest kluczowym partnerem Polski na arenie międzynarodowej. Historia wzajemnych stosunków sięga odległej przeszłości, ale oblicze współczesnych relacji polsko-ukraińskich datuje się na okres rozpadu ZSRR. Polska jako pierwszy kraj na świecie uznała niepodległość Ukrainy 2 grudnia 1991 r.42, a w 1992 r. oba kraje podpisały traktat o dobrym sąsiedztwie, przyjaznych stosunkach i współpracy43. Z kolei w 1993 r. władze Polski zadeklarowały, że partnerstwo z Ukrainą jest priorytetem polskiej polityki zagranicznej. Relacje bilateralne ewaluowały na przestrzeni lat, a symbolicznym wyrazem nawiązania silnych więzi stały się rozgrywki Mistrzostw Europy w piłce nożnej, zorganizowane przez oba kraje w 2012 r. W 2020 r. prezydenci A. Duda i Wołodymyr Zełenski we wspólnej deklaracji ogłosili „strategiczny charakter partnerstwa” obu krajów44.  

Punktem zwrotnym zarówno w historii Ukrainy, rozwoju stosunków polsko-ukraińskich, jak i dla całego świata zachodniego, stała się agresja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w 2014 r. Nielegalna aneksja Krymu i bezpośrednie wspieranie prorosyjskich separatystów przez Rosję, zarówno finansowe, wojskowe, jak i polityczne, spowodowało znaczne osłabienie europejskiego bezpieczeństwa, czego konsekwencje są widoczne do dziś45. W obliczu utrzymującej się niestabilności na arenie międzynarodowej, zmieniających się warunków bezpieczeństwa oraz odradzającej się polityki rosyjskiego imperializmu, stosunki polsko-ukraińskie stanowią dziś nieodłączny element utrzymania pokoju regionu Europy Środkowo-Wschodniej. 

Obecny kształt relacji polsko-ukraińskich 

Z perspektywy czasu podejście Ukrainy do integracji z szeroko pojętym Zachodem, w tym z Unią Europejską, było dość elastyczne. Jednak po protestach na Majdanie, podczas tzw. Rewolucji Godności, Ukraina przyjęła zdecydowanie proeuropejski kurs, kontynuowany przez kolejnych prezydentów. Należy podkreślić silne zaangażowanie Polski jako państwa, które odgrywało rolę „starszego brata” w tym procesie, wspierając Ukrainę w jej wysiłkach na rzecz zbliżenia z instytucjami euroatlantyckimi46. Jedną z nielicznych barier w relacjach dwustronnych była dość kontrowersyjna kwestia polityki historycznej47, co do której odmienne podejścia obu krajów zostały uregulowane podczas spotkania prezydentów A. Dudy i W. Zełenskiego, choć tylko powierzchownie i w celu reaktywacji dobrych relacji Polski z nowym ukraińskim establishmentem48. 

Największym wyzwaniem dla stabilności polsko-ukraińskich relacji jest trwający od 2014 r. konflikt w Donbasie i nielegalna aneksja Krymu przez Rosję. Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej na lata 2017-2021 wymienia tę kwestię jako jedno z czołowych wyzwań dla bezpieczeństwa regionalnego49. W strategii podkreśla się również, że Rosja, naruszając międzynarodowe porozumienia dotyczące architektury bezpieczeństwa w Europie, może doprowadzić do dalszej eskalacji działań na froncie wschodnim50. Bieżąca sytuacja związana z rosyjską aktywnością wojskową na terytoriach graniczących z Ukrainą zdaje się potwierdzać tezy zawarte w Strategii. Aspekt militarny jest więc w centrum dzisiejszych stosunków dwustronnych między Polską a Ukrainą, gdyż bezpośrednio dotyczy bezpieczeństwa obu krajów. Współpraca w tej dziedzinie odbywa się głównie w ramach organizacji międzynarodowych, różnych forów współpracy oraz na poziomie dwustronnym. Na uwagę zasługuje inicjatywa Trójkąta Lubelskiego, skupiającego Polskę, Litwę oraz Ukrainę. Wielką zaletą tego formatu są międzynarodowe ćwiczenia w ramach Wielonarodowej Brygady LITPOLUKRBRIG, mające na celu budowę wspólnych zdolności operacyjnych, a także wymianę doświadczeń między żołnierzami ukraińskimi, mającymi praktyczne doświadczenie w walce z rosyjską agresją, a wojskami Sojuszu Północnoatlantyckiego51. Ponadto współpraca na poziomie bilateralnym stale się rozwija – polska armia wspiera obecnie armię ukraińską we wdrażaniu procedur NATO, odbywają się także ćwiczenia, a dialog na temat zacieśniania relacji wojskowych określany jest jako strategiczny52. Jednym z priorytetów polskiej polityki zagranicznej wobec Ukrainy jest zatem pogłębianie więzi militarnych w celu poprawy bezpieczeństwa. Poziom współpracy w tym obszarze należy ocenić jako wysoki – co wynika nie tylko z dynamiki rozwoju tych relacji, ale także z przyczyn politycznych. 

Ukraina jest również strategicznym partnerem gospodarczym Polski. Z danych za II kwartał 2021 r. wynika, że Polska zaimportowała towary o wartości 1,3 mld dolarów, a sprzedała towary o wartości 1,32 mld dolarów53. Obserwowany od wielu lat trend świadczy o stałym wzroście wymiany handlowej pomiędzy oboma krajami. Polska zajmuje również czołową pozycję pod względem inwestycji bezpośrednich na Ukrainie54, a według stanu na 2017 r. wartość inwestycji przewyższyła 815 mln dolarów55. Do najważniejszych polskich inwestycji na Ukrainie należą inwestycje w sektor bankowy i ubezpieczeniowy, choć znaczącą rolę odgrywa również sektor produkcyjny56.  

W zakresie kształtowania wizerunku Polski w świecie, identyfikowanego jako jeden z trzech priorytetów długofalowego zarządzania strategicznego, główną płaszczyzną relacji z Ukrainą jest kwestia migracji Ukraińców do Polski57. Obserwowana od 2014 r. intensyfikacja migracji, wzmocniona wprowadzeniem ruchu bezwizowego, przyczyniła się zarówno do wzmocnienia polskiej gospodarki, jak i ukształtowania wizerunku Polski jako kraju przyjaznego pracownikom58. W 2021 r. liczba osób posiadających ważne zezwolenia na pobyt w Polsce przekroczyła 300 tys., a liczba osób legalnie zatrudnionych wyniosła 850 tys.59 Nie należy zapominać o współpracy rozwojowej – inwestowaniu polskiego kapitału i know-how w ukraiński sektor prywatny, a także o wsparciu humanitarnym dla osób wewnętrznie przesiedlonych. W latach 2014-2018 wielkość polskiej pomocy na Ukrainie wyniosła 173 mln euro60.  

Perspektywiczne kierunki współpracy polsko-ukraińskiej 

W dziedzinie bezpieczeństwa deklaratywnym wątkiem przewijającym się na wielu forach współpracy jest przystąpienie Ukrainy do euroatlantyckiej przestrzeni instytucjonalnej61. Takie posunięcie, choć mało prawdopodobne w obecnych realiach geopolitycznych, jest jednak korzystne dla obu krajów. Wspierając Ukrainę w jej prozachodnich aspiracjach, Warszawa realizuje kilka celów strategicznych – wzmacnia barierę bezpieczeństwa, wspiera tworzenie bufora wobec Rosji i rozwija relacje sojusznicze z Kijowem. Biorąc pod uwagę niestabilną sytuację na granicach, inwestycje w sferze wojskowej, zarówno w kapitał ludzki, jak i sprzęt wojskowy, relacja polsko-ukraińskie wydają się perspektywicznym obszarem współpracy. 

W przywołanej już deklaracji prezydentów A. Dudy i W. Zełenskiego zapisano, że rozwój infrastruktury i sektora energetycznego jest priorytetem dla rozwoju wzajemnych stosunków handlowych62. Wobec zaostrzającej się w tej branży sytuacji związanej z szantażem ze strony Rosji, zwłaszcza odnośnie do gazu ziemnego, a także projektu gazociągu Nord Stream 2, który uderza w interesy obu krajów, Polska i Ukraina są „skazane na współpracę energetyczną”63. Kluczową rolę mogą odegrać polskie firmy – Orlen czy PGNiG – które zamierzają64 lub już inwestują w tym obszarze65. 

Jeśli chodzi o aspekt społeczno-kulturowy, obszarem, w którym można oczekiwać postępu, jest polityka historyczna. Położono już fundamenty pod pojednanie między tymi dwoma krajami w zakresie uregulowania problematycznych kwestii historycznych. Znormalizowanie tego obszaru stosunków może mieć pozytywny wpływ na całokształt relacji bilateralnych. Polska powinna zintensyfikować wysiłki dyplomatyczne (wykorzystywać narzędzia dyplomacji publicznej), aby budować wzajemne zaufanie i promować konsensus. 

Rekomendacje i wnioski 

Objęcie przez Polskę przewodnictwa w OBWE w 2022 r. skonfrontuje ją z szeregiem zagrożeń dla europejskiej obronności66. Kwestia Ukrainy pozostanie największą przeszkodą w budowaniu bezpieczeństwa w regionie67. Wobec coraz bardziej agresywnej polityki Federacji Rosyjskiej priorytetem Polski w tej kadencji może być zaoferowanie wsparcia Ukrainie na rzecz wsparcia Ukrainy na forum OBWE, w tym m.in. wzmocnienie misji obserwacyjnej OBWE w Donbasie.  

Biorąc pod uwagę politykę klimatyczną i problemy energetyczne Ukrainy, Polska powinna skupić się na rozwijaniu relacji dwustronnych w celu promowania OZE. Cierpiąca z powodu rosyjskich machinacji i olbrzymich wpływów oligarchów w polityce Ukraina potrzebuje wsparcia w realizacji transformacji energetycznej, a Polska wraz z zachodnimi partnerami mogłaby wesprzeć ten proces – poprzez rozwój ukraińskiego sektora energii jądrowej, gazowej i odnawialnej68.  

Zbliżenie Ukrainy do obszaru euroatlantyckiego powinno obejmować również transformację ukraińskiego sektora publicznego. Należy wspomóc budowę instytucji demokratycznych, walki z korupcją, szkolenia ukraińskich urzędników, promowania europejskich rozwiązań w edukacji i nauce. Ważnym aspektem jest także wspieranie Ukrainy w jej polityce antyoligarchicznej, która jest jednym z ważniejszych elemntów zreformowania państwa. 

Turcja 

Omawiając relacje pomiędzy Polską a Turcją, często podkreśla się, że czas ich trwania można liczyć od 1414 r. W tym przypadku warto się jednak skupić na ich obecnym wymiarze i rzutowaniu na aktualną politykę. Turcja została przyjęta do NATO w 1952 r., Polska blisko pół wieku później – w 1999 r. Od tego czasu współpraca w ramach Sojuszu, ale również stosunków bilateralnych zacieśnia się. Rok 2021 w szczególny sposób pokazał wagę tych relacji oraz wzajemnego zrozumienia interesów. Polska dyplomacja od 2020 r. stara się zwiększyć świadomość Turcji na temat zagrożenia wschodniej flanki NATO. Najskuteczniej osiągnąć to można poprzez zasadę wzajemności oraz pokazanie, że zagrożenia wszystkich członków Sojuszu są tak samo istotne. Polska przystąpiła więc do inicjatywy Dostosowanych Środków Wzmocnienia Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego dla Turcji (TAMT). Pierwsi żołnierze tworzący Polski Kontyngent Wojskowy w Turcji rozpoczęli swoją misję w kwietniu 2021 r.69 Nie jest to jednak zaangażowanie jednostronne – w ramach misji NATO, wspierającej rejon Morza Bałtyckiego, tureckie myśliwce F-16 stacjonowały w Malborku i patrolowały polską przestrzeń powietrzną. Wzajemna współpraca wojskowa pomaga poznać problemy oraz priorytety obu stron. Udowadnia również, że nieoczywiści sojusznicy (w ramach paktu) mogą być dla siebie bardzo istotni, gdyż mając znaczące wsparcie, mogą wywierać nacisk na inne kraje NATO.  

 

Militarna współpraca 

Bardzo ważne dla wzajemnych relacji było zakupienie przez Polskę tureckich bezzałogowych statków powietrznych Bayraktar TB2, przeznaczonych do zadań rozpoznawczych i bojowych (możliwość uzbrojenia w pociski rakietowe)70. Umowa została zawarta w maju 2021 r., a na początku 2022 r. pierwsze drony mają zostać dostarczone do Polski, pierwszego kraju Unii Europejskiej oraz drugiego NATO (po Turcji), który zdecydował się je zakupić. Dla Ankary było to istotne nie tylko z ekonomicznego, ale również prestiżowego punktu widzenia. Zakupienie tego uzbrojenia przez Warszawę może również zachęcić inne państwa do zainteresowania się nim i dokonania zakupu, co będzie korzystne dla tureckiego przemysłu obronnego. Wspomniane drony uważane są za bardzo skuteczne (działają na technologii izraelskiej) i sprawdziły się już bojowo m.in. w Donbasie. Z perspektywy Warszawy ważny jest fakt, że Ankara sprzedaje swoją broń i prowadzi współpracę wojskową również z Kijowem, co pośrednio wpływa na bezpieczeństwo naszej wschodniej granicy.  

Polsce oraz innym krajom wschodniej flanki NATO zależy na odciągnięciu Turcji od sojuszu z Rosją, aby nie osłabiać paktu w obliczu zagrożenia z Moskwy. Sprawdzianem dla wzajemnych relacji była polityka migracyjna oraz zagrożenie na granicy Polski z Białorusią. Turcja długo nie blokowała połączeń lotniczych pomiędzy Stambułem a Mińskiem (Stambuł był ważnym portem przesiadkowym dla migrantów lecących na Białoruś i kierujących się później do nielegalnego przekroczenia granicy z Polską), co oburzało tym bardziej, że podczas kryzysu na granicy liczba lotów ze Stambułu do Mińska znacznie się zwiększyła. Ankara ewidentnie starała się grać na czas i nie komplikować swoich relacji z Rosją i Białorusią zakazem lotów. Dopiero widmo sankcji unijnych oraz ostra, publiczna krytyka ze strony Polski skłoniła Turcję do wydania zakazu sprzedaży biletów na loty do Mińska dla obywateli Iraku, Jemenu i Syrii71. Taki obrót spraw był ważny dla Warszawy nie tylko ze względu na zmniejszoną liczbę nielegalnych migrantów szturmujących polską granicę, ale również dlatego, że przeciwnicy zbliżenia turecko-polskiego nie mogli już zarzucać Ankarze, że jest niepewnym sojusznikiem. To bardzo ważne, szczególnie biorąc pod uwagę, że ze względu na swoje położenie oraz interesy ważnych państw europejskich Polska musi szukać wsparcia, zawiązując sojusze z krajami takimi jak Turcja. To realnie zwiększa nasze bezpieczeństwo oraz pozycję na arenie międzynarodowej. 

 

Plany 

Duże znaczenie dla Polski i Turcji ma również pogłębienie współpracy gospodarczej. W 2017 r. podczas wizyty prezydenta Turcji Recepa Tayyipa Erdoğana w Polsce obie głowy państw zadeklarowały chęć zwiększenia obrotu handlowego do 10 mld euro rocznie72. Według oficjalnych źródeł w 2020 r. przekroczył on 6,2 mld euro73. Celem, który cały czas przyświeca obydwóm krajom, jest zwiększenie wymiany handlowej, tym bardziej, że rynek turecki to dla polskich firm nie tylko szansa na zwiększenie eksportu do Turcji, ale również – za jej pośrednictwem – do innych krajów Bliskiego Wschodu. Eksperci szacują, że wzajemna wymiana handlowa ma duży potencjał i w najbliższym czasie przekroczyć może wyznaczone 10 mld euro rocznie74. Według tego samego raportu finansowego polski złoty zajął piąte miejsce wśród walut rozliczeniowych tureckich eksporterów, wyprzedzając chińskiego juana75. Ankara aktualnie boryka się z ogromnymi problemami gospodarczymi, dlatego też otwarta jest na wszelkie formy współpracy, które mogą poprawić jej sytuację i ściągnąć do Turcji zagraniczny kapitał. Jest to duża szansa dla polskich firm oraz rynku.  

W planach jest również zacieśnienie wzajemnej współpracy wojskowej. W latach 2022-2024 ma zostać zrealizowane całe zamówienie na tureckie drony. Planowane są ćwiczenia wojsk polskich i tureckich oraz wspólne zorganizowanie misji. Mają również zostać zintensyfikowane relacje szkoleniowe76. Dla Polski to istotne, gdyż turecka armia w dalszym ciągu pozostaje drugą największą armią w NATO. Ankara stara się produkować własny sprzęt, co daje możliwość współpracy w tej dziedzinie. Polska może stać się orędownikiem tureckiej sprawy w Sojuszu Północnoatlantyckim, np. popierać sprzedaż przez Stany Zjednoczone myśliwców F-16V. Dla wschodniej flanki duże znaczenie ma odciągnięcie Turcji od Rosji, a szantażowanie odmową sprzedania sprzętu przez USA ponownie pchnie Ankarę w pertraktacje z Moskwą, co będzie dla nas bardzo niekorzystne. 

 

Wnioski i rekomendacje 

Bardzo istotne jest, aby Ankara zrozumiała – w tym kontekście – niebezpieczeństwo, jakie niesie ze sobą Rosja, gdyż perspektywa nad Bosforem jest inna. W Turcji nigdy nie było poczucia zagrożenia ze strony Moskwy, a od 2016 r. relacje między obydwoma stronami zacieśniły się i to pomimo licznych sprzecznych interesów. Powodem tego było przekonanie, że interesy Turcji nie są istotne dla NATO, oraz pogarszanie się jej relacji ze Stanami Zjednoczonymi. Dla interesu Polski ważne jest, aby Turcja nie podejmowała działań, które zagrażają bezpieczeństwu naszej flanki (jak w 2019 r., gdy Turcja blokowała aktualizację planów obrony dla państw bałtyckich i Polski), a także uderzają w jedność NATO.  

Polska musi prowadzić spójną politykę informacyjną skierowaną nie tylko do tureckich polityków, ale również do dziennikarzy czy społeczeństwa. To pozwoli im lepiej zrozumieć sytuację. Przykładem niech będzie wprowadzenie zakazu lotów ze Stambułu do Mińska. O ile rząd turecki zdawał sobie sprawę z okoliczności na polskiej granicy, to społeczeństwo, a nawet dziennikarze odbierali je jako niechęć Polski do przyjęcia kilkudziesięciu tysięcy migrantów, podczas gdy w Turcji znajduje się ich cztery miliony. Nie postrzegali tego jako narzędzia nacisku na Polskę oraz zagrożenia bezpieczeństwa granic NATO i UE. Gdyby odpowiednio wcześniej skierować do tureckiego społeczeństwa przemyślany przekaz, który pokazywałby polską perspektywę oraz uwidaczniał, że w tym przypadku nie chodzi o niechęć udzielenia pomocy, a o sposób, w jaki Białoruś wykorzystuje migrantów, odbiorcy wykazaliby więcej zrozumienia dla zakazu oraz polskiej polityki.  

Dobrym kierunkiem w polityce zagranicznej RP byłoby wykorzystanie faktu, że Polska jest najczęściej wybieraną destynacją dla tureckich studentów w ramach wymiany Erasmus+77. Dzieje się tak, ponieważ w Polsce ceny życia są niższe niż np. w Niemczech. Można wykorzystać taki stan rzeczy do budowania pozytywnego wizerunku Polski w tureckim społeczeństwie. 

Turcji szczególnie zależy na wsparciu jej dążeń do ułożenia stosunków z Unią Europejską, w tym przyśpieszenia modernizacji Unii Celnej. Wsparcie Polski dla Ankary korzystnie wpłynie na relacje między krajami. Warszawa powinna umożliwić Turcji zaangażowanie w inne inicjatywy, tym bardziej że jest ona zainteresowana rozwojem stosunków z państwami Grupy Wyszehradzkiej w formacie V4+. Minister spraw zagranicznych Turcji brał udział w spotkaniach z ministrami SZ państw V4 i korzystne dla naszego kraju byłoby kontynuowanie tej współpracy, gdyż aktualnie relacje pomiędzy Turcją a Polską mają charakter głównie bilateralny, a te są zazwyczaj mniej stabilne. Warto więc wykorzystać wypracowane zależności, aby mocniej związać Turcję z Europą Środkowo-Wschodnią oraz polskim interesem politycznym.  

 

 

 

 

 

 

Tab. 1. Handel: Polska – Francja 

Rok  Import z Francji  Eksport do Francji  Ogólna wartość handlu zagranicznego 
2011  8874  11645  20519 
2012  7737  10827  18564 
2013  7972  11581  19553 
2014  8464  12439  20903 
2015  7424  11118  18542 
2016  7986  11294  19280 
2017  8962  13023  21985 
2018  9927  14799  24726 
2019  9693  15644  25337 
2020  8994  15294  24288 

Wszystkie dane w mln USD.
Źródło: dane GUS, http://swaid.stat.gov.pl/SitePagesDBW/HandelZagraniczny.aspx 

 

Tab. 2. Handel: Polska – Korea Południowa 

  Import z Korei Południowej  Eksport do Korei Południowej  Ogólna wartość handlu zagranicznego 
2011  4101  376  4477 
2012  3677  535  4212 
2013  3601  775  4376 
2014  3850  773  4623 
2015  2807  696  3503 
2016  2912  541  3453 
2017  3116  628  3744 
2018  4334  673  5007 
2019  5315  771  6086 
2020  5639  834  6473 

Dane w mln USD.
Źródło: Korea International Trade Association, http://kita.org/kStat/byCount_AllCount.do  

 

 

 

 

Tab. 3. Handel: Polska – Ukraina  

Rok  Import z Ukrainy  Eksport do Ukrainy  Ogólna wartość handlu zagranicznego 
2011  2791  4688  7479 
2012  2553  5272  7825 
2013  2219  5714  7933 
2014  2282  4207  6489 
2015  1699  3301  5000 
2016  2023  3832  5855 
2017  2402  4779  7181 
2018  3024  5266  8290 
2019  3054  5574  8628 
2020  2945  5983  8928 

Wszystkie dane w mln USD.
Źródło: dane GUS, http://swaid.stat.gov.pl/SitePagesDBW/HandelZagraniczny.aspx 

 

 

Tab. 4. Handel: Polska – Turcja 

Rok  Import z Turcji  Eksport do Turcji  Ogólna wartość handlu zagranicznego 
2011  2328  3291  5619 
2012  2154  3098  5252 
2013  2418  3041  5459 
2014  2706  3127  5833 
2015  2888  3101  5989 
2016  3116  3120  6236 
2017  3598  3269  6867 
2018  4522  2997  7519 
2019  4394  2172  6566 
2020  4536  2539  7075 

Wszystkie dane w mln USD.
Źródło: dane GUS, http://swaid.stat.gov.pl/SitePagesDBW/HandelZagraniczny.aspx 

 

 

 

 

Zakończenie 

Podtrzymanie relacji dotychczas nawiązanych z każdym z czterech państw będzie wyzwaniem w polskiej polityce zagranicznej w następnych latach. Wynika to przede wszystkim z różnicy interesów i celów poszczególnych partnerów. Inne oczekiwania względem Polski ma Korea Południowa, a inne – Francja, jednocześnie na niektórych polach mogą nawet rywalizować, jak choćby o budowę elektrowni atomowej w Polsce. Jednocześnie możliwe jest przekucie tych odmiennych potrzeb na atuty, gdyż wówczas można swobodnie dywersyfikować politykę zagraniczną i zarówno inwestować w innych państwach, jak i przyjmować obcy kapitał. Ponadto pojawiają się płaszczyzny, na których współpraca będzie obligatoryjna i korzystna dla Polski. Nawiązanie relacji w ramach przemysłu zbrojeniowego pomiędzy Ukrainą a Turcją78 jest ważne, ponieważ może pozwolić na zmniejszenie rosyjskiego oddziaływania na Kijów i Warszawę, gdyż Ankara zaczęła mocniej angażować się w Europie Środkowo-Wschodniej, pomimo dobrych relacji między R. Erdoganem i W. Putinem79. Również Republika Francuska może być swego rodzaju buforem w dialogu między Polską a Federacją Rosyjską, gdyż oba państwa utrzymują od lat dość regularne kontakty80.  

Pierwsze trudne rozmowy i potrzeba wsparcia partnerów pojawiają się już na początku 2022 r., gdyż Polska objęła przewodnictwo w Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. W polskiej wizji szczególną rolę nadano potrzebie dialogu na temat rozwiązania kryzysów i konfliktów, w tym m.in. kwestii konfliktu na Ukrainie, w Górskim Karabachu, nielegalnej migracji do UE czy potrzeby utrzymania pokoju na Bałkanach81. Oprócz tego rosną oczekiwania względem trwających już projektów. Z Republiką Francuską, która obecnie przewodniczy Radzie UE, należy się koncentrować na wzmacnianiu więzi w ramach Trójkąta Weimarskiego oraz całej wspólnoty europejskiej. W relacjach z Koreą Południową kluczowe będą inwestycje, zwłaszcza technologiczne, nad Wisłą. Ukraina musi być bliskim partnerem, ponieważ jest to państwo, które stanowi naturalną granicę z Federacją Rosyjską oraz ma podobne wizje i cele względem współpracy w NATO. Turcja, pomimo wielu niestandardowych działań, choćby względem Sojuszu Północnoatlantyckiego, będzie ważna ze względu na kolejne zakupy uzbrojenia czy też budowanie środowiska bezpieczeństwa na Morzu Czarnym z innym sojusznikami, jak Bułgaria i Rumunia. Z każdym z omawianych państw można współpracować na wielu płaszczyznach, a z uwagi na ich dość różne potrzeby – uzupełniać wzajemne interesy. 

Kierunki współpracy zagranicznej Polski nie powinny być ograniczane szerokością geograficzną. Bardzo wielu potencjalnych i chętnych do współpracy partnerów jest przede wszystkim w Afryce (moglibyśmy wykorzystać wsparcie Republiki Francuskiej w tym względzie), a także Ameryce Południowej. Warszawa nie może się ograniczyć do jednego supermocarstwa, któremu całkowicie zaufa w kwestii budowania współpracy transnarodowej. Prawdą jest, że powinno otaczać się tymi najsilniejszymi i najbardziej wpływowymi, ale nie należy zamykać się na relacje z innymi państwami, które są otwarte na kooperację z Polską. Należy podtrzymywać wielostronne kontakty na szczeblu organizacji międzynarodowych, a przy tym wspierać wizję USA w ramach NATO, ale także poszukiwać korzyści w bilateralnych rozmowach poprzez mniejsze sojusze, choćby właśnie z Francją, Koreą Południową, Ukrainą i Turcją. Nie oznacza to całkowitego skoncentrowania się na tych państwach, a raczej skorzystanie z okazji do rozwinięcia nawiązanego kontaktu z korzyścią dla interesu narodowego Polski. Oprócz powyższych trzeba wskazać na takie kierunki jak Niemcy, Czechy, Dania, Wielka Brytania czy kraj bałtyckie. To również państwa, które w kontekście gospodarki, energetyki czy bezpieczeństwa powinny znaleźć się w polskiej orbicie zainteresowań, pomimo ich odmiennej wizji np. w procesie dekarbonizacji czy federalizacji Unii Europejskiej. Polska ma na tyle silną pozycję międzynarodową oraz zdolności do współpracy, że jest i będzie obiektem zainteresowania wielu państw.  

 

Bibliografia 

 

  1. 2021 France Military Strength, Globalfirepower.com, https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=france, dostęp: 2.01.2021.  
  1. 2021 Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2021, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/9/15/1/rocznik_statystyczny_handlu_zagranicznego_2021_04_11.pdf, dostęp: 4.01.2022. 
  1. 25 lat polsko-francuskiego partnerstwa, KPMG 2019, https://en.calameo.com/read/00460114935e237ce7d31?view=book&page=1, dostęp: 3.01.2022. 
  1. 30.08.2021 PGNiG i ERU rozpoczynają wspólną działalność poszukiwawczo-wydobywczą na Ukrainie, PGNiG, https://pgnig.pl/aktualnosci/-/news-list/id/pgnig-i-eru-rozpoczynaja-wspolna-dzialalnosc-poszukiwawczo-wydobywcza-na-ukrainie/newsGroupId/10184, dostęp: 6.01.2022. 
  1. All Countries, Korea International Trade Association, http://kita.org/kStat/byCount_AllCount.do, dostęp: 27.12.2021. 
  1. Andrzej Duda: będziemy rozmawiali o projekcie europejskiego czołgu, Defense24, https://defence24.pl/polityka-obronna/andrzej-duda-po-spotkaniu-z-macronem-bedziemy-rozmawiali-o-projekcie-europejskiego-czolgu, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Balcer A., Starszy brat czy strategiczny partner? Polityka Polski wobec Ukrainy po akcesji do Unii Europejskiej, InEuropa, http://ineuropa.pl/in15/starszy-brat-czy-strategiczny-partner/, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Çavuşoğlu M., Szef MSZ Turcji: Stosunki turecko-polskie są gwarancją bezpieczeństwa w regionie [OPINIA],Dziennik Gazeta Prawna,  https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8262020,mevlut-cavusoglu-stosunki-turecko-polskie-bezpieczenstwo-w-regionie.html, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Défense européenne : le défi de l’autonomie stratégique, Rapport d’information de M. Ronan Le Gleut et Mme Hélène Conway-Mouret, fait au nom de la commission des affaires étrangères, de la défense et des forces armées, http://www.senat.fr/rap/r18-626/r18-626.html, dostęp: 2.01.2022.  
  1. Derewienko E., Największe koreańskie lotnisko Inczon przejmie pakiet udziałów w CPK, 300Gospodarka, 9.12.2021, https://300gospodarka.pl/news/incheon-lotnisko-cpk-joint-venture, dostęp: 28.12.2021. 
  1. Emmanuel Macron warns Europe: NATO is becoming brain-dead, The Economist, https://www.economist.com/europe/2019/11/07/emmanuel-macron-warns-europe-nato-is-becoming-brain-dead, dostęp: 2.01.2022.  
  1. et des Affaires étrangères, 2021, https://www.elysee.fr/admin/upload/default/0001/10/c3852600ccbecbccb2fa05ecf147fa307a79ac17.pdf, dostęp: 5.01.2021.  
  1. Frączyk J., Rola Turcji w polskim handlu rośnie nie tylko przez zakup dronów bojowych. „To drzwi na Bliski Wschód”, Business Insider, 1.10.2021, https://businessinsider.com.pl/finanse/makroekonomia/bilans-handlowy-polski-rola-turcji-rosnie-nie-tylko-przez-zakup-dronow-bojowych-to/lp9g91x, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Francja popiera Polskę w sprawie Białorusi, ale ostrzega, że to jeszcze nie koniec sporu w UE, Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/polityka/art19132801-francja-popiera-polske-w-sprawie-bialorusi-ale-ostrzega-ze-to-jeszcze-nie-koniec-sporu-w-ue, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Francja składa Polsce atomową ofertę, Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/biznes/art19012511-francja-sklada-polsce-atomowa-oferte, dostęp: 4.01.2021.  
  1. Informator ekonomiczny, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/ukraina/informator-ekonomiczny, dostęp: 6.01.2022. 
  1. K9 문당 28억원에 폴란드 수출, Hankyung, 18.12.2014, https://www.hankyung.com/politics
    /article/201412185981i, dostęp: 30.12.2021. 
  1. Kim H., Hyundai Rotem favored to land $9 bil. tank deal with Poland, The Korea Times, 17.01.2020, https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2021/08/205_282115.html, dostęp: 30.12.2021. 
  1. Kozak M., W handlu z Ukrainą Polska za Chinami, za to przed Niemcami, Obserwator Finansowy, https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/w-handlu-z-ukraina-polska-za-chinami-za-to-przed-niemcami/, dostęp: 5.01.2022.  
  1. Kurunç K., Polonya’nın Bayraktar TB2 Tedarikinde Yeni Detaylar, https://www.savunmasanayist.com/polonyanin-bayraktar-tb2-tedarikinde-yeni-detaylar/, dostęp: 3.01.2022. 
  1. La stratégie de la France dans l’Indopacifique, Ministère de l’Europe 
  1. Matiaszczyk N., Olech A., Kolejne spotkanie V4 z Koreą Południową, Trójmorze, https://trimarium.pl/kolejne-spotkanie-v4-z-korea-poludniowa, dostęp: 4.01.2022. 
  1. Matiaszczyk N., Olech A., Kolejne spotkanie V4 z Koreą Południową, Trójmorze, https://trimarium.pl/kolejne-spotkanie-v4-z-korea-poludniowa/, dostęp: 27.12.2021. 
  1. Matiaszczyk N., Olech A., Polska chce do 2043 roku wybudować sześć elektrowni jądrowych, a w walce o kontrakt nie tylko USA, ale także Francja i Korea Południowa, https://trimarium.pl/polska-chce-do-2043-roku-wybudowac-szesc-elektrowni-jadrowych-a-w-walce-o-kontrakt-nie-tylko-usa-ale-takze-francja-i-korea-poludniowa, dostęp: 4.01.2022. 
  1. MON: Polska kupi od Turcji drony za blisko 270 mln dolarów, Dziennik.pl, https://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/8171665,polska-turcja-drony.html, dostęp: 4.01.2021. 
  1. Moon attends ceremony on world’s largest sea wind power complex project, Yonhap, 05.02.2021, https://en.yna.co.kr/view/AEN20210205006400315?section=national/politics, dostęp: 02.01.2022. 
  1. Nikolov B., Germany and France exclude Poland from military projects, BulgarianMilitary.com, https://bulgarianmilitary.com/2020/01/04/germany-and-france-exclude-poland-from-military-projects/, dostęp: 2.01.2021.  
  1. Nowakowski M., Stasio A., Turcja wyrasta na silnego gracza w handlu. Jak mogą na tym skorzystać polskie firmy?, Forsal.pl, 24.09.2021, https://forsal.pl/biznes/aktualnosci/artykuly/8253897,turcja-wyrasta-na-silnego-gracza-w-handlu-jak-moga-na-tym-skorzystac-polskie-firmy.html, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Obywatele Ukrainy w Polsce – raport, Urząd do Spraw Cudzoziemców, https://www.gov.pl/web/udsc/obywatele-ukrainy-w-polsce–raport, dostęp: 5.01.2022.  
  1. Olech A., Kolejne spotkanie na szczycie Francja – Rosja, w czasie wizyty wiceprezydent USA, Trójmorze, https://trimarium.pl/kolejne-spotkanie-na-szczycie-francja-rosja-w-czasie-wizyty-wiceprezydent-usa,  
  1. Olech A., Matiaszczyk N., Polska chce do 2043 roku wybudować sześć elektrowni jądrowych, a w walce o kontrakt nie tylko USA, ale także Francja i Korea Południowa, Trójmorze, https://trimarium.pl/polska-chce-do-2043-roku-wybudowac-szesc-elektrowni-jadrowych-a-w-walce-o-kontrakt-nie-tylko-usa-ale-takze-francja-i-korea-poludniowa/ (dostęp: 30.12.2021). 
  1. Olech A., Przewodnictwo Polski w OBWE – rok szans i próby sił, Instytut Nowej Europy, https://ine.org.pl/przewodnictwo-polski-w-obwe-rok-szans-i-proby-sil/, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Olech A., Przewodnictwo Polski w OBWE – rok szans i próby sił, Instytut Nowej Europy, https://ine.org.pl/przewodnictwo-polski-w-obwe-rok-szans-i-proby-sil, dostęp: 7.01.2022. 
  1. Olech A., The role of Poland in the Ukrainian conflict, The Institute of New Europe, https://ine.org.pl/en/the-role-of-poland-in-the-ukrainian-conflict, dostęp: 4.01.2022. 
  1. Olech A., Trójkąt Lubelski – Analiza dyskursu medialnego, Instytut Nowej Europy, https://ine.org.pl/wp-content/uploads/2021/07/Trojkat-Lubelski.-Analiza-dyskursu-medialnego-1.pdf, dostęp: 29.12.2021. 
  1. Olech A., Współpraca Turcja – Ukraina, a biznes jądrowy z Rosją, Trójmorze, https://trimarium.pl/wspolpraca-turcja-ukraina-a-biznes-jadrowy-z-rosja, dostęp: 7.01.2022. 
  1. Orlen chce zawojować Ukrainę. Obajtek zdradza plany, Money.pl, https://www.money.pl/gospodarka/orlen-chce-zawojowac-ukraine-obajtek-zdradza-plany-6680679133121344a.html, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Pietrewicz O., Poland-South Korea Relations, [w:] R. Pacheco Pardo (ed.), Mapping Out Eu-South Korea Relations: Key Member States’ Perspectives, Brussels 2020, s. 48. 
  1. Pińczak L., Pińczak: Platforma Krymska – długofalowa strategia przywrócenia integralności terytorialnej Ukrainy, Myśl Suwerenna, https://myslsuwerenna.pl/pinczak-platforma-krymska-dlugofalowa-strategia-przywrocenia-integralnosci-terytorialnej-ukrainy/, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Plany Dudy na 2022 rok: duża aktywność w Europie i na innych kontynentach, Forsal, 27 grudnia 2021, https://forsal.pl/gospodarka/polityka/artykuly/8322178,prezydent-duda-duza-aktywnosc-prezydenta-w-europie.html, dostęp: 5.01.2022.  
  1. Polish president plans foreign policy offensive for 2022: aide, Polskie Radio, https://www.polskieradio.pl/395/7785/Artykul/2875953,Polish-president-plans-foreign-policy-offensive-for-2022-aide, dostęp: 4.01.2022.  
  1. Polska Pomoc na Ukrainie, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/ukraina/relacje-dwustronne, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Polska rozpoczyna przewodnictwo w OBWE, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/ukraina/polska-rozpoczyna-przewodnictwo-w-obwe, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Polska w Republice Korei. Informator ekonomiczny, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/republikakorei/informator-ekonomiczny, dostęp: 27.12.2021. 
  1. Polska we Francji: Relacje dwustronne, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/francja/relacje-dwustronne, dostęp: 1.01.2022. 
  1. Polska zacieśni współpracę obronną z Koreą Południową, RP, 10.09.2021, https://www.rp.pl/polityka/art18907561-polska-zaciesni-wspolprace-obronna-z-korea-poludniowa (dostęp: 30.12.2021). 
  1. Polsko-turecka współpraca jest ważna dla bezpieczeństwa w regionie, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/polsko-turecka-wspolpraca-jest-wazna-dla-bezpieczenstwa-w-regionie, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Polsko-ukraińska współpraca wojskowa, Wojsko Polskie, https://www.wojsko-polskie.pl/sgwp/articles/aktualnosci-w/polsko-ukrainska-wspolpraca-wojskowa/, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Program polskiej energetyki jądrowej – wersja z 2020 r., Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/polski-atom/program-polskiej-energetyki-jadrowej-2020-rj, dostęp: 4.01.2022. 
  1. Republika Korei, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/republikakorei/relacje-dwustronne, dostęp: 27.12.2021. 
  1. Republika Korei. Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską, Ministerstwo Rozwoju. Departament Handlu i Współpracy Międzynarodowej, https://www.gov.pl/attachment/11d9f7d3-a907-4211-9813-5af8ebcf0903, dostęp: 27.12.2021. 
  1. Rosną polskie inwestycje w Ukrainie, Edialog, https://edialog.media/2021/10/02/rosna-polskie-inwestycje-w-ukrainie/, dostęp: 5.01.2022. 
  1. Słyszymy ich niemal wszędzie. Ilu jest Ukraińców w Polsce?, Polsat, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2021-08-17/slyszymy-ich-niemal-wszedzie-ilu-jest-ukraincow-w-polsce/, dostęp: 5.01.2022. 
  1. Stosunki Polska–Korea Południowa: nowe ścieżki współpracy, Biuletyn PISM nr 50 (1162), 28.04.2014, https://pism.pl/publikacje/Stosunki_Polska_Korea_Po_udniowa__nowe__cie_ki_wsp__pracy_, dostęp: 28.12.2021. 
  1. Strategia, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/dyplomacja/strategia, dostęp: 26.12.2021. 
  1. Świrski K., Polska i Ukraina są skazane na energetyczną współpracę, Energia RP, https://energia.rp.pl/komentarze-i-opinie/art17008611-polska-i-ukraina-sa-skazane-na-energetyczna-wspolprace, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Szeptycki A., Stosunki polsko-ukraińskie: ku nowemu „strategicznemu partnerstwu”?, Fundacja Batorego, https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2020/11/Stosunki-polsko-ukrainskie_Komentarz.pdf, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Trybunał Konstytucyjny potwierdził bezprawność działań TSUE, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/trybunal-konstytucyjny-potwierdzil-bezprawnosc-dzialan-tsue, dostęp: 3.01.2022.  
  1. Turcja, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/turcja/relacje-dwustronne, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Türkiye’den Belarus’a gitmek isteyen Irak, Suriye ve Yemen vatandaşlarına uçak bileti satılmayacak, BBC, 12.11.2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59258988, dostęp: 3.01.2022. 
  1. Ukraina, Ministerstwo Rozwoju, Departament Handlu i Współpracy Międzynarodowej, https://www.gov.pl/attachment/af4651da-a6ad-4c41-881b-36701f72fd50, dostęp: 5.01.2022. 
  1. Ukraina, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej https://www.gov.pl/web/ukraina/relacje-dwustronne, dostęp: 25.12.2021. 
  1. Umowa między Rządem RP a Rządem Republiki Korei o współpracy naukowo-technicznej, 29.06.1993, Baza Traktatowa MSZ, https://traktaty.msz.gov.pl/umowa-1.  
  1. Wasilewski K., Wizyta prezydenta Andrzeja Dudy w Republice Turcji, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, https://www.pism.pl/publikacje/Wizyta_prezydenta_Andrzeja_Dudy_w_Republice_Turcji, dostęp: 2.01.2022. 
  1. Wspólna deklaracja Prezydentów Polski, Litwy i Ukrainy [PL/EN], Prezydent.pl, https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wypowiedzi-prezydenta-rp/wystapienia/wspolna-deklaracja-prezydentow-polski-litwy-i-ukrainy-plen,46189, dostęp: 25.12.2021. 
  1. Zaniewicz M., Ukraińska energetyka na rozdrożu – szanse dla Polski, https://www.cire.pl/artykuly/bez-kategorii/ukrainska-energetyka-na-rozdrozu—szanse-dla-polski, Centrum Informacji o Rynku Energii, dostęp: 6.01.2022. 
  1. Żołnierze Wojska Polskiego wesprą misję NATO w Turcji, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/zolnierze-wojska-polskiego-wespra-misje-nato-w-turcji, dostęp: 02.01.2022. 
  1. Рябих В., IDEF-2021: чому Україна та Туреччина приречені на збройову дружбу, https://defence-ua.com/people_and_company/idef_2021_chomu_ukrajina_ta_turechchina_prirecheni_na_zbrojovu_druzhbu_ch1-4519.htm, dostęp: 7.01.2022.