Zaopatrzenie energetyczne i dostęp do surowców to priorytet zapewnienia bezpieczeństwa dla każdego państwa. Walka o zasoby i rynki ich zbytu powoduje, że strategia dywersyfikacji źródeł energetycznych jest coraz bardziej powszechna i wskazana. W ostatnich latach kwestia bezpieczeństwa energetycznego stała się głównym tematem międzynarodowej debaty na temat bezpieczeństwa. Jest to skutek rosnącej zależności Europy od ropy i gazu ziemnego, wyczerpywania się paliw kopalnych, zachodzących zmian klimatycznych oraz coraz większym zainteresowaniem energią atomową (nato.int, 2011).

NATO zaangażowane jest w bezpieczeństwo energetyczne głównie z tego powodu ogromnej roli energii w kształtowaniu się stosunków międzynarodowych. Energetyczna infrastruktura krytyczna może stać się łatwym celem ewentualnego ataku, a energia elektryczna umożliwia realizacje działań wojskowych na całym świecie. Świadomość powagi bezpieczeństwa energetycznego stała się elementarną częścią strategii NATO polegającą m.in. na wsparciu ochrony energetycznej infrastruktury krytycznej i zwiększenia efektywności energetycznej sił zbrojnych.

W NATO istnieje 6 podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo energetyczne: Dział ds. Nowych Wyzwań Bezpieczeństwa Międzynarodowego Sztabu NATO, Sojusznicze Dowództwo ds. Transformacji, Sojusznicze Dowództwo Operacyjne, Agencja Zamówień Wsparcia NATO, Organizacja Nauki i Technologii oraz Centrum Bezpieczeństwa Energetycznego. Ta ostatnia, znajdująca się w Pionie Nowych Wyzwań Bezpieczeństwa
w Kwaterze Głównej NATO, jest odpowiedzialna za monitorowanie i przewidywanie międzynarodowych wydarzeń w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego. Sojusznicze Dowództwo ds. Transformacji zaś zajmuje się bezpieczeństwem energetycznym poprzez edukację, szkolenia i ćwiczenia, promując tym sposobem interoperacyjność Sojuszu
(C. Bagdonas, P. Orglerova, 2016).

Nieodłącznym elementem pionu bezpieczeństwa energetycznego są centra doskonałości (centers of excellence – COE). Są to instytucje finansowane zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym, szkolące liderów i specjalistów z krajów członkowskich
i partnerskich NATO w zakresie opracowywania doktryny i poprawy interoperacyjności
w ramach strategii. Na świecie istnieje 24 centra doskonałości wspierające NATO. Ich eksperci zajmują się takimi działaniami jak wykrywanie działań o charakterze terrorystycznym
lub komunikacja strategiczna pomiędzy centrami. Centra mają dosyć dużą swobodę działania, bowiem nie są bezpośrednio związane z centrum dowodzenia NATO współpracują z Sojuszem, ale pozostają własnością państw członkowskich i partnerskich NATO.

ENSEC COE podzielone jest na 3 departamenty, zapewniające wiedzę merytoryczną
w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego tj. Dział Analiz Strategicznych i Badań, Dział Edukacji, Szkoleń i Ćwiczeń oraz Dział Doktryn i Koncepcji. Główne projekty realizowane
w zakresie edukacji i szkoleń skupiają się na kursach i ćwiczeniach organizowanych przez wykwalifikowanych wojskowych i środowiska akademickie. Dział Analiz i Badań Strategicznych jest odpowiedzialny za prowadzenie analiz i badań w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, m.in. w jaki sposób zamknięcie europejskich rafinerii może wpłynąć
na produkcję paliw wojskowych, jak reagować w przypadku konfliktów hybrydowych
i zagrożenia energetycznej infrastruktury krytycznej (np. przypadek ukraiński w 2008 r.). Dział Doktryny i Koncepcji z kolei odpowiada za rozwój zdolności NATO, zapoczątkowanie doktryny efektywności energetycznej NATO oraz koncepcję „Zarządzanie energią
w środowisku ekspedycji wojskowych” w celu zastosowania ISO: 50001. Jedną z głównych inicjatyw Działu jest organizacja Konferencji i Wystawy dot. innowacyjnych rozwiązań energetycznych dla wojskowego zastosowania, której celem jest przekazanie rozwiązań energetycznych z sektora prywatnego.

Warto podkreślić, że ENSEC COE jest uznanym ośrodkiem wiedzy w ramach Sojuszu, oferującym współpracę w zakresie zagadnień związanych z bezpieczeństwem energetycznym. Wspiera NATO poprzez zwiększanie świadomości strategicznej w zakresie rozwoju energetyki wspiera ochronę energetycznej infrastruktury krytycznej i zwiększa efektywność energetyczną wojska. Stanowi również ośrodek współpracy z innymi ośrodkami, narodowymi organami wojskowymi, think-tankami, środowiskiem akademickim i sektorem prywatnym. Dzięki tym działaniom wspierającym ochronę infrastruktury i zwiększenie efektywności energetycznej, NATO będzie lepiej przygotowane do reagowania w przypadku pojawienia się zagrożenia.

 

Ramy polityczno-prawne

 

Międzynarodowa Agencja Energetyczna definiuje bezpieczeństwo energetyczne jako nieprzerwalny dostęp do źródeł energii po przystępnej cenie, na co wpływają terminowe inwestycje w sektorze zgodnie z rozwojem gospodarczym i ochroną środowiska
oraz zapewnienie zdolności systemu energetycznego do szybkiego reagowania na nagłe zmiany w bilansie podaży i popytu. Obecna koncepcja bezpieczeństwa energetycznego jest reakcją
na kryzys naftowy lat 70 XX wieku. W ten sposób rozumiane bezpieczeństwo energetyczne jest uznawane przez wielu członków NATO, aczkolwiek coraz częściej podkreślana jest rola bezpieczeństwa dostaw energii (J. Lunyte, J. Urbanavicius, 2016).

Szczyty NATO to spotkania szefów państw i rządów państw członkowskich NATO
na najwyższym szczeblu politycznym, których zadaniem jest ocena i nadanie strategicznego kierunku Sojuszowi. Szczyty stanowią ważny element procesu podejmowania decyzji
i kształtowania polityki w NATO. Po raz pierwszy rola NATO w obszarze bezpieczeństwa energetycznego została przedstawiona na 19. szczycie NATO, który odbył się w Rydze
w 2006 r. Miało to miejsce po pierwszym sporze gazowym między Rosją a Ukrainą.
W deklaracji tego szczytu członkowie NATO wyraźnie wskazali, że artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego powinien objąć także kwestie bezpieczeństwa energetycznego. Warto podkreślić, że artykuł 5. uważany jest za rdzeń NATO, stanowi, bowiem, że w razie napaści
na członka paktu pozostałe kraje udzielą mu pomocy. Dodatkowo, w Koncepcji Strategicznej NATO, na interesy bezpieczeństwa Sojuszu mogą wpłynąć także zakłócenia przepływu podstawowych zasobów energetycznych.

Wiele wskazuje na to, że unijny Szczyt Lizboński z 2010 r. był jak dotąd jednym
z najistotniejszych w historii NATO. Wiele punktów z deklaracji lizbońskiej odnosiło się
do kwestii bezpieczeństwa energetycznego w kontekście stabilnych i niezawodnych dostaw energii, dywersyfikacji źródeł i połączeń sieci energetycznych. Koncepcja strategiczna NATO została przyjęta na szczycie w Lizbonie. W odpowiedzi na pojawiające się zagrożenia z zakresu bezpieczeństwa energetycznego, NATO zadeklarowało, że „rozwinie zdolność do wnoszenia wkładu bezpieczeństwo energetyczne, kładąc nacisk na krytyczną infrastrukturę energetyczną, obszar i linie tranzytowe, współpracę z partnerami i konsultacje między Sojusznikami
na podstawie ocen strategicznych i planowania awaryjnego” (J. Lunyte, J. Urbanavicius, 2016). Nowa Koncepcja Strategiczna NATO włącała cyberataki i bezpieczeństwo energetyczne
do oficjalnej agendy.

Szczyt w Chicago w 2012 r. także potwierdził, że „stabilne i niezawodne dostawy energii, dywersyfikacja tras, dostawców i zasobów energetycznych oraz wzajemne połączenia sieci mają nadal kluczowe znaczenie”. Zakładał również zwiększenie efektywności energetycznej sił zbrojnych NATO w misjach realizowanych na świecie (nato.int, 2012). Rezultatem tych działań było utworzenie Centrum Doskonalenia ds. Bezpieczeństwa Energetycznego NATO (NATO Energy Security Centre of Excellence), o których wspominano wcześniej.  Centra doskonałości NATO zostały utworzone po to, aby mogły zajmować się zajmować się kwestiami, które bezpośrednio nie zostały uwzględnione w Karcie Północnoatlantyckiej, a wymagają dodatkowej uwagi członków NATO. Centrum Doskonalenia ds. Bezpieczeństwa Energetycznego NATO zostało założone przez Litwę, Estonię, Francję, Włochy, Łotwę, Turcję i samo NATO (J. Lunyte, J. Urbanavicius, 2016).

Porozumienie standaryzacyjne określane jako STANAG to dokument normalizacyjny NATO, który określa zgodę państw członkowskich na wdrożenie określonej normy w celu spełnienia porozumienia w zakresie interoperacyjności. Takie porozumienia są publikowane przez NATO w celu zapewnienia ciągłości procesów i nowych procedur. Przed ich opublikowanie, odpowiednie badania są podejmowane przez ekspertów merytorycznych
po sprawdzeniu w rzeczywistych ćwiczeniach, aby upewnić się, że proponowane standardy są właściwe. Następnie, po uzgodnieniu przez członków NATO, dokument staje się częścią oficjalnie zatwierdzonego STANAG, który stanowi prawo wtórne NATO. Porozumienia standaryzacyjne stają się wiążące dla tych państw NATO, które podejmą decyzję o ich ratyfikacji i wdrożeniu w całości lub w części, w ramach własnego systemu wojskowego. Większość z tych dokumentów porusza różne aspekty wytwarzania energii. Dodatkowa analiza STANAGów jest kluczowa, aby umiejętnie opracować nowe lub dostosować istniejące standardy, tak aby przyczyniły się one do zbiorowej odpowiedzi na potrzebę implementacji rozwiązań technicznych, które podnoszą poziom bezpieczeństwa energetycznego krajów NATO. Bezpieczeństwo energetyczne to wyzwanie, które pojawiło się stosunkowo niedawno. Unia Europejska wypracowała sobie już odpowiednie rozwiązania legislacyjne w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, zaś NATO do tej pory jest jeszcze na drodze do ich wypracowania i przyjęcia.

 

Rola NATO w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego

 

Wraz z przystąpieniem do NATO państw członkowskich z Europy Środkowej
i Wschodniej zaczęto zwracać również uwagę na bezpieczeństwo energetyczne. Nowe państwa członkowskie były energetycznie uzależnione od Rosji.

Po kryzysie gazowym w 2006 r. kwestia bezpieczeństwa energetycznego stała się częścią programu NATO. Podczas szczytu w Rydze w październiku 2006 r. wezwano Radę
do „konsultacji w sprawie najpilniejszych zagrożeń w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, w celu określenia obszarów, w których NATO może wnieść wartość dodaną w celu ochrony interesów bezpieczeństwa sojuszników” (teimun.org, 2016).

Rozwijające się gospodarki potrzebują coraz więcej energii pochodzącej z ropy naftowej czy gazu ziemnego. Konkurencja na światowym rynku może pogłębiać obawy dotyczące dostępu do surowców, ponieważ nie każdy gigant gospodarczy przyjmie postawę kooperatywną. Kolejny niepokój budzi również fakt, iż większość źródeł ropy naftowej została już zlokalizowana, w dodatku w wielu niestabilnych krajach pozostających w nienajlepszych stosunkach z Zachodem. Warto podkreślić, że Europa w dużej mierze jest uzależniona energetycznie od Rosji. Dodatkowym istotnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo energetyczne jest ochrona infrastruktury krytycznej, ponieważ surowce transportowane są
na bardzo odległe obszary. Rurociągi gazowe często są zlokalizowane na niestabilnych obszarach i mogą być podatne na ewentualne ataki np. te usytuowane w Nigerii. Zmiany klimatyczne i katastrofy ekologiczne to również mają wpływ na bezpieczeństwo.

Jaap de Hoop Scheffer, sekretarz generalny NATO w latach 2004-2009, określił trzy główne role NATO. Pierwszym z nich jest kontrola i nadzorowanie mórz międzynarodowych, ponieważ około 20% światowego dziennego zaopatrzenia w ropę przepływa przez cieśninę Ormuz. Ochrona takich krytycznych „wąskich gardeł” stała się strategiczna dla Sojuszu. Drugą główną rolą NATO jest współpraca i partnerstwo z innymi krajami na całym świecie, w tym
z głównymi dostawcami energii, takimi jak Rosja i Katar. Jaap de Hoop Scheffer podkreślił także znaczenie firm prywatnych w sektorze energetycznym, ponieważ interesy publiczne
i prywatne są ściśle ze sobą związane w tym sektorze. Trzecią rolę NATO stanowi wsparcie państw członkowskich NATO w radzeniu sobie z wyzwaniami związanymi z energią. Konsultacje i analizy dotyczące strategii bezpieczeństwa energetycznego i wypracowania wspólnego stanowiska między państwami członkowskimi oraz innymi organizacjami międzynarodowymi (np. Unia Europejska) są istotne. Przykładem może być szczyt NATO
w Walii w 2014 r., podczas którego szefowie państw członków NATO poparli sankcje nałożone na Rosję, w tym ograniczające dostęp Rosji do wrażliwych technologii obronnych
i energetycznych. Uznano tym samym zagrożenie rosyjskiego wpływu na europejski sektor energetyczny.

Do zagrożeń dla międzynarodowego bezpieczeństwa energetycznego należy zaliczyć niestabilne państwa/regiony oraz ich rolę w międzynarodowych dostawach energii, dominacja rosyjskiego gazu i energii w Europie, piractwo oraz zachodzące zmiany klimatyczne.

  • Niestabilne stany i regiony

Znaczna ilość zasobów ropy naftowej zlokalizowana jest w regionach niestabilnych politycznie. Szczególnie widoczne jest to na Bliskim Wschodzie. Od czasu wpływów
w regionie organizacji Państwo Islamskie (ISIS), inwestycje wydobywcze w Iraku bardzo spadły, mimo iż znajdują się tam pokaźne zasoby ropy. Niestabilność kraju odstrasza potencjalnych inwestorów i zdaniem ekonomistów w Międzynarodowej Agencji Energii
w przyszłości możne to wpłynąć na znaczny wzrost cen.

Kolejną kwestią związaną z zagrożeniem niestabilnych regionów są rurociągi przebiegające przez niektóre regiony Afryki i Bliskiego Wschodu, w tym Ugandę i Nigerię
w Afryce oraz Syrię i Liban na Bliskim Wschodzie. W Nigerii ropociąg został kilkukrotnie zbombardowany. Wycieki spowodowane bombardowaniami są ogromne i stanowią poważne zagrożenie na dostawy ropy, a przede wszystkim na środowisko i gospodarkę. Z kolei, w Syrii, większość państwowych pól naftowych została przejęta przez Państwo Islamskie. Dochody
ze sprzedaży ropy finansują działalność organizacji terrorystycznej.

  • Dominująca pozycja Rosji w Europie

Istnieje duża współzależność między Rosją i Unią Europejską. UE importuje znaczną ilość ropy, gazu, uranu i węgla z Rosji i jednocześnie stanowi najważniejszy rynek energetyczny dla Rosji. Rosja dostarcza około 25% całego gazu zużywanego w UE, a 80% tego gazu transportowanych jest rurociągami ukraińskimi. Rosyjsko-ukraiński spór w 2009 r. pokazał jak takie wydarzenia mogą mieć poważny wpływ na europejskie bezpieczeństwo energetyczne. Wówczas rosyjskie dostawy gazu na Ukrainę zostały odcięte na 13 dni, równocześnie skutecznie blokując dostawy także do kilku krajów europejskich, w tym Węgier, Rumunii i Polski. Z powodu tego i innych kryzysów państwa europejskie wraz z UE dywersyfikują import energii z dala od Rosji, ponieważ rosyjskie dostawy energii uznano
za niewiarygodne.

  • Przestępczość morska

Według Międzynarodowej Organizacji Morskiej ataki na statki przewożące surowce energetyczne stanowią znaczny procent ataków piractwa morskiego – ok. 12% w 2006 r.,
a 24% w 2007 r. (enseg.org, 2016). Głównymi obawami jest to, że liczba ataków morskich może wzrosnąć, a piraci mogą współpracować z organizacjami terrorystycznymi. Zatoka Gwinejska jest idealnym przykładem, ponieważ ma jedne z największych zasobów ropy i gazu na świecie. Jednocześnie ten region jest nękany licznymi przestępstwami morskimi: piractwem, rozbojami na morzu, kradzieżą ropy naftowej i składowaniem toksycznych odpadów. Wydobycie z tego regionu może stanowić dodatkową alternatywę dla rosyjskich dostaw energii, zwłaszcza dla UE, ale pod warunkiem, że morskie zagrożenia z którymi boryka się ten region, zostaną rozwiązane. NATO prowadzi kilka działań morskich na całym świecie, w tym obserwację i patrolowanie podczas misji. Operacje te są prowadzone przez Stałe Siły Morskie (SNF), w tym Centrum Żeglugi NATO (NSC), które zapewnia łączność między statkami NATO statkami handlowymi, umożliwiając uniknięcie potencjalnych zagrożeń.

 

  • Zmiany klimatyczne

Zmiany klimatyczne dotykają również NATO. Zmiana klimatu może mieć poważny wpływ na szlaki transportowe i może stanowić poważne zagrożenie dla eksploatacji zasobów naturalnych. Sama eksploatacja zasobów naturalnych także ma wpływ na zmiany klimatyczne. Zmiany klimatyczne i środowisko naturalne były uwzględniane w każdych konkluzjach szczytu NATO w ostatnich latach, uznając zależność ochrony środowiska z bezpieczeństwem energetycznym.

 

Przyszłość NATO. Nowa strategia – NATO 2030

 

Na spotkaniu szefów państw i rządów Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego
w Londynie w grudniu 2019 r. przywódcy Sojuszu zwrócili się do Sekretarza Generalnego NATO Jensa Stoltenberga o podjęcie procesu nowej strategii w celu oceny sposobów wzmocnienia politycznego wymiaru NATO. W tym celu w kwietniu 2020 r. Sekretarz Generalny powołał niezależną grupę. Sekretarz Generalny zlecił Grupie przedstawienie zaleceń w trzech obszarach:

  1. wzmacnianie jedności, solidarności i spójności Sojuszu, w tym utrwalenie centralnej roli więzi transatlantyckiej;
  2. zwiększenie konsultacji politycznych i koordynacji między sojusznikami w NATO;
  3. wzmocnienie politycznej roli NATO i odpowiednich instrumentów w celu przeciwdziałania przyszłym zagrożeniom.

Powołana Grupa przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje w ramach NATO i poza nim, w tym z naukowcami, liderami z sektora biznesowego i technologicznego, parlamentarzystami, oficerami wojskowymi i przedstawicielami rządów ze wszystkich państw członkowskich NATO.

W analizach i zalecenia w agendzie „NATO 2030”, które zostały opublikowane w lutym 2020 r. również poruszono kwestie energetyki. Sojusznicy NATO bezsprzecznie uznają bezpieczeństwo energetyczne za część swojego wspólnego bezpieczeństwa. Zakłócenie dostaw energii może wpłynąć na bezpieczeństwo i operacje wojskowe NATO. Bezpieczeństwo energetyczne jest również kluczowym elementem istnienia Sojuszu i trwających wysiłków
na rzecz przeciwdziałania wojnie hybrydowej. Warto podkreślić, że chociaż bezpieczeństwo energetyczne stanowi odpowiedzialność narodową, to jest to również krytyczny obszar zainteresowania NATO, który Sojusz powinien stale monitorować. Zdaniem ekspertów, konkurencja o ograniczone zasoby energii będzie się nasilać dopiero w następnej dekadzie.
W świetle potencjalnych implikacji tej rzeczywistości dla Sojuszników, bezpieczeństwo energetyczne powinno być stałym przedmiotem monitorowania, oceny i konsultacji, jeśli zaistnieje taka potrzeba (nato.int, 2020). Program energetyczny NATO jest kreowany poprzez globalny krajobraz energetyczny. Energia w przyszłości mogłaby być wykorzystywana jako część polityki zagranicznej potencjalnych przeciwników i działań hybrydowych. Sektor energetyczny jest jednym z głównych celów cyberzagrożeń. Stabilne i niezawodne dostawy energii dzięki dywersyfikacji tras, dostawców i zasobów energetycznych oraz wzajemne połączenia sieci energetycznych odgrywają kluczową rolę. Zapewnienie dostaw energii w celu realizacji operacji wojskowych jest ważne dla NATO i jego sojuszników. Dlatego też NATO powinno przyczynić się do poprawy świadomości sytuacji i zrozumienia zagrożeń, wspierać sojuszników w ochronie infrastruktury krytycznej i zwiększać odporność Sojuszu, w tym
w cyberprzestrzeni, oraz zapewniać siłom sojuszniczym stały dostęp do niezbędnych zasobów energetycznych.

Rekomendacje w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, które zostały wydane przez Grupę Ekspercką są następujące:

  1. Sojusznicy powinni zintensyfikować swoje konsultacje polityczne na szczeblu strategicznym w kwestiach bezpieczeństwa energetycznego we wszystkich jego aspektach, w stosownych przypadkach z udziałem Międzynarodowej Agencji Energii.
  2. Sojusznicy powinni analizować swoje krajowe plany bezpieczeństwa energetycznego przez pryzmat bezpieczeństwa sojuszników i starać się unikać działań w tej sferze, które mogłyby zwiększyć podatność tych sojuszników na manipulacje, na przykład poprzez szantaż polityczny lub przerwy w dostawach.
  3. NATO powinno zapewnić, że bezpieczeństwo energetyczne będzie głównym celem współpracy z partnerami będącymi producentami energii lub krajami tranzytowymi.
  4. Sojusznicy powinni zająć się współzależnością między bezpieczeństwem energetycznym a taktyką hybrydową w bardziej usystematyzowany sposób, również poprzez włączenie go do swoich konsultacji politycznych i dyskusji opartych
    na różnych scenariuszach. Regularne ćwiczenia i plany obronne powinny być stałym elementem strategii.
  5. Sojusznicy powinni zwiększyć swoją świadomość sytuacyjną poprzez wymianę informacji wywiadowczych i konsultacje z zewnętrznymi ekspertami w dziedzinie energetyki. Powinni także wspierać ochronę energetycznej infrastruktury krytycznej poprzez wymianę najlepszych praktyk między ekspertami. W zaleceniach pojawiła się także organizacja kursów szkoleniowych, z udziałem NATO Science for Peace and Security Program (SPS), podmiotów NATO, takich jak Centrum Doskonałości
    Bezpieczeństwa Energetycznego na Litwie oraz Regionalne Centrum Współpracy NATO-ICI w Kuwejcie.
  6. NATO powinno co roku sporządzać oceny bezpieczeństwa energetycznego
    w odniesieniu do obrony Sojuszu, w tym monitorowanie stanu infrastruktury energetycznej i zdolności do korzystania ze źródeł cywilnych w czasie kryzysu.
  7. NATO powinno rozwijać program „inteligentnej energii”, którego celem jest zwiększenie efektywności energetycznej w wojsku poprzez dalsze włączanie odpowiednich aspektów tej kwestii do procesu planowania obronnego NATO.
  8. NATO powinno podkreślać rolę dostaw niezbędnych zasobów energetycznych
    i dostępności infrastruktury w celu zapewnienia ciągłości operacji z artykułu 5 (nato.int, 2020).

 

Podsumowanie

 

NATO musi podejmować dyskusje o bezpieczeństwie energetycznym. W miarę rozwoju sytuacji międzynarodowej, jak i samego Sojuszu, staje się to coraz ważniejsze i coraz bardziej istotne ze względu na wyraźne i bezpośrednie powiązania między bezpieczeństwem państw członkowskich NATO a przerwami w dostawach energii. Sojusz musi uwzględniać szereg zagrożeń dla swoich państw członkowskich w tym zakresie.

Artykuł 4. Traktatu Waszyngtońskiego stanowi, że strony „będą konsultować się razem, gdy w opinii którejkolwiek z nich zagrożona jest ich integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze stron”. Zaś artykuł 5. uwzględniają, iż „Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak
i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego”. Biorąc pod uwagę brak odróżnienia obiektów energetycznych od innych celów, charakter zagrożeń dla infrastruktury energetycznej, atak zbrojny na obiekt energetyczny może być powodem powołania się na wspomniany artykuł 5.

Istotnym czynnikiem decydującym o bezpieczeństwie energetycznym w Europie jest uzależnienie Unii Europejskiej od dostaw surowców z Rosji, posiadjącej znaczne złoża węgla, gazu, uranu i jest jednym z czołowych producentów ropy naftowej i gazu ziemnego. Niestety sojusznicy NATO nie mają spójnego stanowiska wobec polityki Rosji. Jest to spowodowane uzależnieniem energetycznym. Sojusz Północnoatlantycki powinien spełniać́ swoją rolę
w zapewnianiu bezpieczeństwa energetycznego. Jako, że najważniejsze kompetencje NATO mają charakter militarny, Sojusz powinien wypełniać́ swoją misję przede wszystkim środkami wojskowymi.

 

Bibliografia:

  1. Bagdonas C., Orglerova P. (2016), NATO Energy Security Centre of Excellence, NATO Security and the future 1-2 (17).
  2. LUNYTĖ J., URBANAVIČIUS J. (2016), Energy Security in the NATO Framework, enseccoe.org, < https://enseccoe.org/data/public/uploads/2017/02/esoh_no_7.pdf> [dostęp 10 grudnia 2020].
  3. NATO (2020), NATO 2030: United for a New Era. Analysis and Recommendations of the Reflection Group Appointed by the NATO Secretary General, nato.int, < https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2020/12/pdf/201201-Reflection-Group-Final-Report-Uni.pdf> [dostęp 9 grudnia 2020],
  4. NATO (2012), Chicago Summit Declaration, nato.int, < https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_87593.htm?selectedLocale=en>, [dostęp 9 grudnia 2020],
  5. Monaghan A. (2008), Energy Security: NATO’s Limited, Complementary Role, files.ethz.ch, < https://www.files.ethz.ch/isn/56022/rp_36en.pdf> [dostęp 5 grudnia 2020],
  6. Wasiuta S. (2016), Rola NATO w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego i ochrony infrastruktury energetycznej, Przegląd Geopolityczny nr 16, s. 87-108.
  7. Wuis A. (2016), The European International Model United Nations 2016 North Atlantic Council. NATO and Energy Security, teimun.org, < https://teimun.org/wp-content/uploads/2016/06/NAC_TEIMUN_EnergySecurity.pdf>, [dostęp 6 grudnia 2020],

 

Zadanie jest finansowane ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO

                                                                     

                                                                                  

Aleksandra Wojtaszewska

Doktorantka w Katedrze Prawa Międzynarodowego i Prawa Unii Europejskiej w Akademii Leona Koźmińskiego, absolwentka prawa w Akademii Leona Koźmińskiego oraz stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim. Jej zainteresowania badawcze oscylują wokół rynku energii w kontekście prawa energetycznego, gospodarczego i unijnego. Zawodowo związana z branżą oceny ryzyka bankowego.